سخنرانی سرکار خانم دکتر رفعت متولی، دبیر علمی دومین همایش بینالمللی قرآن و علم، با سلام و خیرمقدم به اساتید، پژوهشگران و علاقهمندان حوزههای قرآن و علم آغاز شد. ایشان در ابتدای سخن، با درود بر روح مطهر شهدای دفاع مقدس و یاد و خاطره شهید جمهور، تأکید کردند که برگزاری این همایش مرهون نیت پاک آن عزیزان و عنایت الهی است.
دکتر رفعت متولی ضمن تقدیر از همراهی سرکار خانم دکتر جمیله سادات علمالهدی در مسیر گشودن افقهای نو در مطالعات قرآنی، ابراز امیدواری کردند که این مسیر علمی، با توسل به قرآن کریم، توسّل به حضرت امام رضا (علیهالسلام) و تلاش بیوقفه فرهیختگان، به نتایجی مؤثر و ماندگار در راستای نظریهپردازی علمی منتهی گردد.
در ادامه، ایشان گزارشی اجمالی از مقالات پذیرفتهشده در این همایش ارائه دادند. بر اساس توضیحات ایشان، در این دوره حدود ۴۵ مقاله در حوزه علوم تجربی پذیرفته شده است که با رویکردی الهامگرفته از قرآن، به بررسی چالشها، ظرفیتها و افقهای مشترک میان قرآن و پارادایمهای علمی پرداختهاند. از جمله محورهای این مقالات میتوان به تبیین نقش قرآن در توسعه علم و فناوری، الهامبخشی در تعریف مسائل نوین علمی، و تحلیل تعارضهای احتمالی میان دادههای تجربی و مفاهیم وحیانی اشاره کرد.
بیش از نیمی از این مقالات به حوزه علوم پزشکی و زیستشناسی اختصاص دارد. در بخش تغذیه، دو نگاه متمایز مورد بررسی قرار گرفته است: نخست، نگاه سلامتمحور به عناصر طبیعی مانند عسل که قرآن کریم به آنها اشاره کرده، و دوم، تحلیل معناشناختی خوراکیهای حلال و حرام، از جمله در ارتباط با مطالعات نوین مانند میکروبیوتا.
در موضوع آفرینش انسان، مقالاتی در زمینههای جنینشناسی و نظریههای تکاملی ارائه شده است. همچنین پنج مقاله نیز به بررسی جانورانی که در قرآن ذکر شدهاند اختصاص یافته که شامل مکالمات مورچهها، رفتار زنبور عسل، حافظه زاغ، ویژگیهای خانه عنکبوت و جایگاه نهنگ در قصه حضرت یونس میباشد.
در محور فناوریهای نوین، چهار سخنرانی در زمینه هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات برنامهریزی شده است. دو مقاله نیز به تحلیل محاسبات عددی در سامانههای پیچیده اجتماعی و اقتصادی میپردازد.
در بخش کیهانشناسی و علوم زمین، مقالاتی در خصوص آغازمندی جهان، رصد آسمان شب، و مطالعات مربوط به باران، ابرها و چرخه آب پذیرفته شده است. در حوزه فیزیک، مقالهای با عنوان «کارکرد جهان در حوزه کوانتومی» ارائه شده و در حوزه شیمی نیز به مباحث نانومواد و فتوکاتالیستها پرداخته خواهد شد.
همچنین مقالاتی در حوزه روانشناسی و معرفتشناسی قرآنی ارائه گردیده که به موضوعاتی چون تبیین مولفههای ذهن در قرآن، تأثیر رفتارهای توصیهشده قرآنی، قابلیتهای شناختی از منظر وحی، اثرات امواج فیزیکی بر رفتار انسان، و پیوند دوسویه قلب و مغز میپردازند.
در پایان سخنرانی، دکتر متولی از تلاشهای صادقانه اعضای کمیته علمی و اجرایی همایش تشکر کردند و این حلقه علمی قرآنی را محدود به مرزهای ایران ندانستند، بلکه آن را بستری گشوده برای مشارکت اندیشمندان سراسر جهان دانستند. ایشان یادآور شدند که بسیاری از مشکلات جهان امروز، از جمله بحرانهای سلامت، محیط زیست، و منابع آب، با بازخوانی آیات الهی و استخراج الگوهای حلمسأله از قرآن قابل پیگیری و تحلیل است.
دکتر رفعت متولی همچنین خبر از آن دادند که از کنگره سوم به بعد، نمایشگاههایی جانبی برگزار خواهد شد تا دستاوردهای علمی و عملی برگرفته از آموزههای قرآنی به نمایش درآیند. در پایان، پیشنهاد اعطای جایزه علمی “شهید جمهور” در قالب جشنوارههای دانشجویی مطرح شد تا از پژوهشهای نوآورانه با محوریت الهام از قرآن حمایت بهعمل آید.
ایشان سخنان خود را با ابراز امیدواری نسبت به شکلگیری نظریهپردازیهای اصیل و قدرتمند در پرتو تلاش مستمر نخبگان قرآنی به پایان رساندند.