در عصری که استانداردهای جهانی اغلب بر مبانی سکولار و مادی استوارند، الگوی اعتباربخشی طیب با تکیه بر نظریه «حیات طیبه» قرآن کریم، رویکردی نوین به کیفیت زندگی ارائه میدهد. این نظام که بر پنج اصل حلیت، سلامت، اصالت، برکت و جذابیت استوار است، فراتر از استانداردسازی محصولات، به دنبال تحقق سبک زندگی توحیدی در مقیاس تمدنی است. تجربه موفق نشان حلال در مالزی و نشان کوشر در غرب، گواهی بر این ادعاست که معیارهای دینی میتوانند به برندهای جهانی تبدیل شوند. اکنون، چالش اصلی، تبدیل این الگو به یک گفتمان فراگیر در جهان اسلام و فراتر از آن است تا کیفیت زندگی بر مبنای ارزشهای الهی تعریف شود.
چکیده
هدف این مقاله معرفی ظرفیت های الگوی اعتباربخشی طیب برای استانداردسازی سبک زندگی بر اساس نظریه قرآن حیات طیبه است. الگوی اعتباربخش طیب در طول سالهای 1394 تا 1401 با همکاری مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی، آستان قدس رضوی و با پشتیبانی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری از یک ایده تا سطح آمادگی فناوری 8 توسعه یافت و شامل مجموعهای از مؤلفهها و فرایندهای برگرفته از معرفت توحیدی و ارزشهای اسلامی است که به مثابه یک سیستم نرمافزاری به استانداردسازی سبک زندگی در حوزه تولید محصولات و خدمات میپردازد. این نظام با طراحی و تجاریسازی نشان طیب به عنوان یک نماد کیفیت آغاز شد در گام بعد با طراحی و راه اندازی سامانههای کیفیت طیب به منظور ارزیابی و رتبه بندی محصولات و خدمات توسعه یافت و با ایجاد شبکهای از همکاران و کارگزاران متولی چرخه اعتباربخشی کیفیت به هسته اولیهای از زیستبوم طیب تبدیل شد. در این نظام فرایند برندسازی از محصولات و خدمات برتر با مجموعهای از رویدادهای جریانساز و با پشتوانه نشان طیب پیگیری میشود. با توجه به اینکه مجموعه فرایندها، ساختار و زیرساختهای نرمافزاری این نظام در سطح نیمهصنعتی طراحی و عملیاتی شده است در این مقاله به کاربرد و اثر آن برای ارتقای کیفیت زندگی پرداخته میشود و تاثیر نظاممند آن در استانداردسازی و استقرار تدریجی اخلاق کسب و کار در طول زنجیرههای تولید تا مصرف تبیین میگردد. با توجه به اینکه رویکرد اصلی الگوی کیفیت طیب رعایت مجموعه معیارهای اسلامی مبتنی بر اصول پنجگانه طیب یعنی، حلیت، سلامت، اصالت، برکت و جذابیت در محیط کسب و کار میباشد اجرای این الگو میتواند نوید بخش ایجاد یک سیستم جامع کیفیت باشد که معیارهای سایر نظامها و استانداردهای کیفیت مانند استاندارد حلال، استاندارد ارگانیک، الگوی تجارت منصفانه و حتی الگوهای تعالی سازمانی را پوشش دهد و در صورت مشارکت کشورهای اسلامی قابلیت تبدیل شدن به یک مزیت نرمافزاری در زمینه ارتقای کیفیت زندگی را دارد و به عنوان یک ابزار راهبردی قدرت کشورهای اسلامی را برای مدیریت آینده جهان تقویت مینماید.
کلیدواژگان: برندسازی، الگوسازی، اخلاق کشاورزی، اعتباربخشی، زیست بوم طیب، حیات طیبه، نشان طیب.
1. مقدمه
قرآن کریم اصلیترین معجزه آسمانی پیامبر مکرم اسلام صلیالله علیه و آله و سلم میباشد که رسالت آن هدایت انسانها به سوی سعادت و رستگاری ابدی است. به طور خلاصه میتوان این کتاب آسمانی را کتاب انسانسازی و جامعهسازی توحیدی نامید. متاسفانه تعالیم این معجزه الهی تا کنون در مقیاس حاکمیتی و تمدنی مورد استفاده مناسب قرار گرفته نشده است و عمده استفاده از این کتاب معطوف به ابعاد فردی و تربیتی؛ با تاکید بر ابعاد عبادی و اخلاقی بوده است. ظهور انقلاب اسلامی فضایی را ایجاد کرده است تا تجلی تعالیم قرآن کریم در ساحتهای انسانسازی، امتسازی، جامعهسازی و تمدن سازی مورد توجه و بهره برداری قرار گیرد. مواجهه با مسائل متعدد حاکمیتی در ابعاد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و همچنین برنامه بلند مدت ساخت تمدن نوین اسلامی ضرورت بازخوانی تعالیم قرآن کریم را با رویکردهای کلان و راهبردی نشان میدهد. علاوه بر این ها قرار گرفتن در فضای رقابت با انواع مکاتب و فرهنگ ها، ضرورت مراجعه مجدد و خالصانه به قرآن مجید را صدچندان می کند. این مراجعه طبعا ظرفیت های درک ابعاد بیپایان اقیانوس رحمت و هدایت قرآن مجید را تا حدی برای بندگان خدا فعال می کند. یکی از موضوعات اساسی در زندگی بشریت، کیفیت زندگی است. کیفیت زندگی برداشت درونی انسان ها از سبک زندگی است که در احساس رضایت از زندگی خلاصه می شود. برآیند تمامی تعالیمی که انسان ها آموخته و در زندگی خود پیاده می کنند در سبک زندگی آن ها خود را نشان می دهد و نتیجه سبک زندگی انسان ها تبدیل به احساس رضایت از زندگی می شود که نمایه و شاخص اصلی کیفیت زندگی است. قرآن کریم برای کیفیت زندگی نظریه حیات طیبه را بیان می کند و تعالیمی را پیش روی انسان ها قرار می دهد تا سبک زندگی خود را بر اساس آن تنظیم کنند.
با توجه به اهمیت سبک زندگی و نقش کلیدی آن در ارتقای کیفیت زندگی، ضروری است تا نظام اعتباربخش برگرفته از قرآن کریم در این رابطه استخراج شود تا مبنای ارزیابی کیفیت، برندسازی در سطح محصولات و خدمات، تدوین استانداردهای تولید محصولات و خدمات و در نهایت دستیابی به الگوی استانداردی از سبک زندگی توحیدی در مقیاس تمدن نوین اسلامی گردد. این نظام اعتبار بخش با الهام از مضمون متعالی حیات طیبه به نظام اعتباربخش طیب نامگذاری شده است، همچنین نشان طیب به عنوان نماد محصولات و خدمات برتر پیشنهاد میگردد تا نمایه و شاخص الگوسازی بر اساس معیارهای برگرفته از مبانی اسلامی باشد. در این نظام پیشنهاد شده است تا محصولات و خدمات با توجه به میزان رعایت معیارهای کیفی ارزیابی و رتبهبندی گردند تا بر اساس آن دارای اعتبار و ارزش اجتماعی و اقتصادی شوند. طراحی نظام اعتباربخش طیب در راستای استخراج نیازهای حاکمیتی و تمدنی از تعالیم قرآن کریم تعریف شده است و میتواند بخشی از اضلاع مورد نیاز برای ساخت تمدن نوین اسلامی را تأمین نماید.
سازمان استانداردسازی بین المللی
سازمان ایزو[1] با هدف استانداردسازی بینالمللی و با 67 کمیته فنی، توسط 25 کشور عضو در سال 1947 به صورت رسمیدر لندن پایهگذاری شد. این موسسه اولین استاندارد خود را در سال 1951 و در حوزه خصوصیات ژئومتریک محصول تدوین کرد. ایزو از زمان ایجاد، اطلاعات ماهانه در مورد کمیتههای فنی، استانداردهای منتشره و تغییرات سازمانی خود را منتشر نموده است. در سال 1961، ایزو کمیته DEVCO، کمیتهای برای امور کشورهای در حال توسعه بنیان نهاد و در سال 1968 عضویت همتراز را معرفی نمود که به کشورهای در حال توسعه اجازه میدهد بدون پرداخت هزینه کامل عضویت، از امور استانداردسازی بین المللی ایزو مطلع شوند. ایزو در سال 2000، شروع به فروش آنلاین استانداردها کرد. ایزو بیش از 250 کمیته فنی دارد که به کمک متخصصانی از سراسر جهان، در راستای اشتراکگذاری دانش و ایجاد استانداردهای تجاری بینالمللی داوطلبانه و مبتنی بر اجماع، که از نوآوری پشتیبانی میکند و راه حلهایی برای چالشهای جهانی ارائه میدهد، فعالیت میکنند.
1-1تجربه نشان حلال و برندسازی آن
در سال1981، ماهاتیر محمد، نخست وزیر مالزی، پس از اینکه به قدرت رسید روند نهادینهسازی غذای حلال را شروع کرد. ماهاتیر در این راه غذای حلال را ملی کرد و بوروکراسی و تأییدیه آنرا در عرصه دولت متمرکز نمود که از آن زمان تا کنون باقی مانده است. مرکز اسلامی به عنوان یک دبیرخانه دائمی که توسط دولت مالزی تأمین میشد به طور منظم وضعیت مؤسسات خدمات غذایی، هتلها، رستورانها، و امکانات فرآوری مواد غذایی را بررسی میکرد. اولین مجوزهای حلال در اوایل دهه 1980 صادر شد. این کشور که رهبری اشاعه برند حلال را بر عهده داشت در سال 1982 در پاسخ به تقاضای مصرفکنندگان مسلمان، بخش امور اسلامی را دوباره سازماندهی کرد و کمیته ملی حلال را تحت نظارت مرکز اسلامی در حوزه نخستوزیری با عنوان گروه توسعه اسلامی مالزی[2] ایجاد کرد. اعضای این کمیته از وزارت بهداشت، وزارت تجارت و امور مصرفکنندگان، گروه خدمات دامپزشکی و همچنین دانشمندانی از مراکز علمی بودند (Aziz, Ramli, & Raof, 2016).
در سال 1995 اولین شرکت برای گواهی حلال تقاضا داد. در آن زمان، هیچ استانداردی با عنوان حلال وجود نداشت، اما مفاهیم حلال بومی شده بود. حمل آرم گروه توسعه اسلامی مالزی بر روی محصولات شرکتی در سال 1998 شروع شد. این آرم در سالهای بعد بارها تغییر کرد. طرحهای مختلف از برچسب شرکتها بر روی محصولاتشان ایجاد میشد و بر اساس آن آرم حلال گروه توسعه اسلامی مالزی نیز باز طراحی میشد (Fischer, 2012).
مالزی نقش میزبان را در دو تا از مهمترین وقایع سالانه در صنعت حلال، یعنی نمایشگاه حلال بینالمللی مالزی[3] و انجمن حلال جهانی[4]بازی میکند. از سال 2003 هر دو مورد، نقش مهمی در شهرت این کشور به عنوان مرجع جهانی و مرکز تجارت برای صنعت جدید حلال ایفا میکنند. با پشتیبانی کامل و درگیری سنگین دولت، اعتبار و رهبری مالزی نیز در بخش حلال توسط سازمان همکاری اسلامی[5] به رسمیت شناخته شده است (Fischer, 2011).
امروزه، مالزی پیشرو قطب جهانی حلال با ارزش صادرات سالانه 4/35 میلیارد رینگت مالزی برای محصولات حلال است، که سهمی حدود 1/5 درصد از کل صادرات کشور است. استاندارد حلال مالزی در حال حاضر به طور گسترده توسط چند شرکت چند ملیتی از جمله نستله، کلگیت پالمولیو و یونی لِوِر استفاده میشود (Fischer, 2012).
نشان حلال (که در حال حاضر به یک برند جهانی تبدیل شده است) حاصل تبدیل معیارهای لااقلی دین در زمینه مواد غذایی (احکام شرعی) به استانداردهای غذایی است؛ تجربه برندسازی از نشان حلال در سطح بینالمللی نشان داد که استانداردهای برگرفته از احکام اسلامی تا چه میزان میتوانند برای مردم جهان اثرگذار و ارزشآفرین باشند. امروزه نشان “حلال” علاوه بر این که مورد توجه مسلمانان است در بین سایر ادیان نیز به علت سلامت و کیفیت مواد غذایی مورد توجه قرار گرفته است. نشان حلال را ميتوان معروفترين و پركاربردترين نشان کیفیت برگرفته از معیارهای اسلامي ناميد.
این تجربه جهانی نشان میدهد که در صورت اتخاذ یک روند مناسب و تدریجی برای ورود مبانی اسلامی به فضای زندگی از طریق استانداردهای تنظیم کننده فرایندهای تولید محصول یا خدمت، میتوان نقش کلیدی در توسعه سبک زندگی اسلامی در ایفا نمود.
نگاه فرآیندی به روند شکلگیری تا تجاریسازی نشان حلال و با هدف الگو برداری از آن، نشان میدهد که چگونه دستورالعملهای دینی به استانداردهای تولید محصول و خدمت تبدیل شدند و برند شدن آن چه آثار اقتصادی، اجتماعی، علمی و فرهنگی در سطح بین المللی ایجاد کرد به طوری که نشان حلال علاوه بر حوزه غذا در سایر حوزههای مؤثر در سبک زندگی مانند مد و لباس، لوازم آرایشی و بهداشتی، مالی و گردشگری نیز توسعه یافته است (Chaudry, 1997). نمودار زیر حجم اقتصاد حلال در دنیا را نشان میدهد (رضویزاده و همکاران، 1396).
امروزه استانداردهای حلال مختلفی از جمله استانداردهای محلی (تدوینشده توسط یک نهاد ملی توسعهدهنده استاندارد یا خود (HCO[6]) استانداردهای منطقهای (مانند استان[7]دارد حلال شورای همکاری خلیج فارس) و استانداردهای حلال بینالمللی (پیمان IHI و SMIIC) وجود دارد. این سازمانها در حوزه تحت پوشش خود تمامی مراحل زنجیره اعتباربخشی کیفیت محصولات بر اساس استاندارد حلال را انجام میدهند. این زنجیره تمامی مراحل صدور گواهینامه حلال در داخل و خارج کشور را پوشش میدهد و شامل عملیات: بازرسی اسناد و نمایههای کارخانه، بازرسی مکان و محصولات، گواهی حلال تولید، نظارت و اجرای حلال، مرکز بررسی و آزمایش حلال، برنامههای مشاوره صدور گواهینامه و ارتقا گواهی و آگاهی حلال میباشد. در همینحال، دبیرخانه شورای حلال مالزی تدوین و توسعه سیاستگذاری صدور گواهینامه و همچنین توسعه و اجرای برنامههای بینالمللی و چندجانبه حلال را مدیریت میکند (داتو و همکاران، 2019).
2-1 نشان کوشر
برای قرنها، مصرفکنندگان کوشر وعدههای غذایی خانگی را که از غذای تازه تهیهشده مورد اعتماد آماده میشد، استفاده میکردند. با صنعتیشدن با شتاب عرضه موادغذایی در آمریکا، محصولات تولیدشده در کارخانههای دور دست، به قفسههای فروشگاه رسید. خانوادههای پایبند به کوشر به برچسب مواد تشکیلدهنده به عنوان روشی برای تشخیص وضعیت کوشر محصول اعتماد کردند. اما این روش در بهترین حالت هم به دلیل عدم دقت و صحت کافی مشکلساز بود. مصرفکنندگانی که میخواستند قانون تورات و سنت را زنده نگه دارند، به راهحلی نیاز داشتند. ورود گواهینامه کوشر- مفهومیکه برآمده از نیاز به اطمینان و تلاش برای ارائه آن است، این راهحل بود.
اولین آژانس مستقل صدورگواهینامه کوشر توسط اتحادیه ارتدوکس (OU) در سال 1924 در ایالات متحده توسط آبراهام گلدشتاین تاسیس شد. گواهینامه کوشر در دهه 1930 و در زمانی که برندهای مهمیمانند کوکاکولا به دنبال اخذ گواهی برای گسترش بازار خود بودند، گسترش یافت و گسترش غذاهای کارخانهای پس از جنگ جهانی دوم با رونق تائیدیه کوشر همزمان شد. در سال 1935 گلدشتاین، نیاز به نظارت موادغذایی کوشر را تشخیص داد و دومین آژانس صدورگواهینامه یعنی لابراتوارهای کاشروس OK را برای رفع این نیاز تاسیس کرد. با پایبندی دقیق به قوانین یهود و بسترسازی قوی در شیمی موادغذایی، گواهینامه کوشر گلدشتاین استاندارد جدیدی از اعتماد را بین سازندگان و مصرفکنندگان موادغذایی معرفی کرد. این آژانس در سالهای بعد با اتکا به آگاهسازی مشتریان، تیم بازرسان متخصص و آموزشدیده، استانداردسازی در حوزههای جدید و سرمایهگذاری در بانک اطلاعاتی جامع برای استفاده داخلی و استفاده مشتریان به یکی از آژانسهای پیشرو در زمینه کوشر مبدل شد که زیرساختهای تخصصی آن از شعبه مرکزی نیویورک گرفته تا دفاتر وابسته و نمایندگان بینالمللی در سراسر جهان توسعه یافته است.
3-1 تجربه استاندارد ارگانیک
در دهه 1970، جنبشهای جهانی مرتبط با آلودگی محیطزیست ناشی از مواد شیمیایی پایستار، توجه خود را به کشاورزی ارگانیک معطوف کردند. یکی از اهداف جنبش ارگانیک، افزایش مصرف غذاهای محلی بود که با شعارهایی مانند (کشاورز خود را بشناس، غذایت را بشناس) ترویج میشد. در سال 1972، فدراسیون بینالمللی جنبشهای کشاورزی ارگانیک (IFOAM) در ورسای فرانسه تاسیس شد. IFOAM به اشاعه اطلاعات در مورد اصول و رویکردهای کشاورزی ارگانیک در میان مرزهای ملی و زبانی اختصاص داشت. در همان سال، جان باتندیری[8]، سانتاکروز ارگانیک را تاسیس نمود که برخی از اولین محصولات ارگانیک بستهبندی شده را به بازار عرضه میکرد.
در دهه 1980، گروههای مختلف کشاورزی و مصرفکننده در سراسر جهان، به منظور اطمینان از استانداردهای تولید فشارهای جدی را برای وضع مقررات دولتی تولید ارگانیک شروع کردند. این امر منجر به وضع قوانین مختلف و استانداردهای صدورگواهینامه در طول دهه 1990 تا به امروز شد. امروزه قراردادن کلمه ارگانیک در کنار یک محصول غذایی مزیت بازاریابی ارزشمندی در بازار مصرف محسوب میشود، اما تضمین نمیکند که محصول به طور قانونی نیز ارگانیک باشد. صدورگواهینامه برای محافظت از مصرفکنندگان در برابر سوء استفاده از این اصطلاح و خرید آسان ارگانیک است. با اینحال به دلیل هزینه بالای صدورگواهینامه و قوانین دستوپاگیر آن، رویکردهای مختلفی برای صدورگواهینامه با استفاده از اصطلاحات تعریف نشده متداول مانند طبیعی و اصیل در حال به وجودآمدن هستند. به عنوان مثال در ایالات متحده، انجمن مخصوص کشاورز به کشاورز (کشت طبیعی گواهیشده) یک طرح برچسبزنی بومی غیرانتفاعی جایگزین برای مزارع کوچک که با استفاده از روشهای USDA Organic کشت میشوند اما بخشی از برنامه صدور گواهی ارگانیک USDA نیستند، ارائه میدهد.
در برخی از کشورها، استانداردهای ارگانیک توسط دولت تدوین و نظارت میشود. ایالات متحده، اتحادیه اروپا، کانادا و ژاپن دارای قانونگذاری جامع ارگانیک هستند و اصطلاح «ارگانیک» تنها میتواند توسط تولیدکنندگان مجاز استفاده شود. در کشورهایی که قوانین ارگانیک ندارند، ممکن است دستورالعملهای دولتی وجود داشته یا نداشته باشد، در حالی که صدورگواهینامه توسط سازمانهای غیرانتفاعی و شرکتهای خصوصی اتفاق میافتد. با اینحال، در سطح بینالمللی، مذاکرات متناسبسازی در حال انجام بوده و برخی توافقنامهها در حال حاضر برای هماهنگسازی گواهینامه بین کشورها و تسهیل تجارت بینالمللی در حال تکمیل است. در سال 2011 IFOAM برنامه جدیدی تحت عنوان خانواده استانداردهای IFOAM معرفی کرد که تلاش دارد هماهنگی را سادهسازی کند. چشمانداز این برنامه استقرار یک مرجع جهانی واحد (COROS) برای دستیابی به کیفیت استانداردها به جای تمرکز بر توافقنامههای دوجانبه است.
محصولات ارگـانـیک بـدون اســتفاده از آفـتکشها، علفکشهـاي مصـنـوعــی و ارگانیسمهاي اصلاح شده ژنتیک تولید میشوند. تولید محصولات ارگانیک بر اساس چهار اصل بهداشت، اکولوژی، انصاف و مراقبت میباشد (جدول 2) (پادل و همکاران، 2009). استاندارد ارگانيك همه مراحل زنجيره توليد از آمادهسازي زمين كشاورزي تا بستهبندی محصول به صورت خام يا فرايندشده را شامل میشود (وویز و همکاران، 1397). محصولات خام و تازه ارگانيك داراي عطر و طعم بهتر و ارزش غذایی بالاتری نسبت به ساير محصولات ميباشند، اگر چه در مواردی فراوردههای ارگانیک خصوصیات حسی مطلوبی ندارند (بورن و پرسکات، 2002). محصولات ارگانیک سهم کوچکی از بازار مواد غذایی جهان را تشکیل میدهند، اما گسترش گواهیها و افزایش در دسترس بودن این محصولات در سوپر مارکتها باعث رشد سریعتر این محصولات شده است (رینولدز، 2004) به طوری که بازار این محصولات در سال 2012 به 51 میلیارد پوند رسید (نیگلی، 2015). با این حال مواد غذایی ارگانیک در نزد مصرفکنندگان به عنوان غذای سالم، مغذیتر و امنتر شناخته میشوند و مصرف این محصولات نشانه اهميتي است كه انسان امروزي براي سلامتي و امنيت خود و محيط زيست اطرافش قائل است (حمزاویی و زاآف، 2008).
جدول 1. چهار اصل کشاورزی ارگانیک (پادل و همکاران، 2009).
| اصول | توضیحات | |
| اصل سلامت | کشاورزی ارگانیک باید حفظ و ارتقاء سلامت خاک، گیاه، حیوان و انسان که هیچ یک از دیگری مجـزا و مستقل نیست را افزایش دهد. این اصل خاطرنشان میسازد که سلامت افراد و جوامع انسانی از سلامت اکوسیستم مجزا نبوده و خاکهای سالم، محصولات سالم و حیوانات و انسانهای سالم را به وجود میآورند. | |
| اصل اکولوژی | کشاورزی ارگانیک باید براساس سیستم ها و سیکلهای اکولوژیکی، کار با آنها، رقابت آنها و کمک به پایداری آنها بنیان گذاشته شود. | |
| اصل عدالت و انصاف | کشاورزی ارگانیک باید با توجه به فرصتها و قابلیتهای زندگی و محیطهای عمومی اطمینان از انصاف را ایجاد نمایند. انصاف به وسیله عدالت، احترام، رعایت ملاحظات تقسیمات جهان، ارتباطات بین انسانی تا وابستگی به دیگر زندگیهای آفریده شده را شامل شود. | |
| اصل مراقبت | کشاورزی ارگانیک باید به صورت پیشگیرانه و مسئولانه به منظور حمایت از سلامت و آسایش نسلهای بعد و محیط مدیریت شود. | |
بررسی اصول کشاورزی ارگانیک نشان میدهد که انسانها با درک حقوق محیط زندگی، محصولات کشاورزی، انسان های عصر حال و آینده و همچنین ارتباط بین سلامت محیط زندگی با انسانها، تلاش کرده است تا از طریق برندسازی این استاندارد آنها را رعایت نماید و به این وسیله سلامت انسان ها و محیط زندگی را تضمین نماید.
4-1 تجربه نشان تجارت منصفانه
یکی دیگر از نشان های کیفیت که در سدد تعریف و استقرار ارزشهای اخلاقی در فضای کسب و کار است نشان تجارت منصفانه است. هدف تجارت منصفانه[9] بهبود شرایط زندگی و کار تولیدکنندگان و کارگران در کشورهای در حال توسعه است. این مفهوم ابتدا در دهه ۱۹۴۰ در اروپا شکل گرفت و سپس در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ با تأسیس سازمانهایی مانند سازمان تجارت عادلانه[10] و نانهای عادلانه11 گسترش یافت. تجارت منصفانه چند معیار کلیدی دارد که شرکتها و تولیدکنندگان باید آنها را رعایت کنند:
قیمت عادلانه: تولیدکنندگان باید قیمت منصفانهای برای محصولات خود دریافت کنند که بالاتر از هزینههای تولید باشد.
شرایط کاری مناسب: کارگران باید در شرایط ایمن و بهداشتی کار کنند و از حقوق و مزایای مناسب برخوردار باشند.
توسعه پایدار: تولیدات باید بهگونهای توسعه یابند که بر محیط زیست آسیب نرساند و منابع طبیعی حفظ شوند.
نهادسازی و توانمندسازی: جوامع محلی باید بتوانند بهطور مستقل سازماندهی و بهبود یابند.
شفافیت و شراکت: سازوکارهای تجاری باید شفاف و بر اساس همکاری و شراکت باشند.
امروزه تجارت منصفانه در سطح جهانی به یکی از نشانهای کیفیت محبوب و پذیرفتهشده تبدیل شده است. با افزایش آگاهیهای اجتماعی و اکولوژیک، تقاضا برای محصولات مورد تایید این نشان در کشورهای توسعهیافته به ویژه اروپا و ایالات متحده افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۱، تخمین زده شد که بازار تجارت منصفانه به ارزش بیش از ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. برندهایی که از اصول تجارت منصفانه پیروی میکنند در حال گسترش هستند و به مصرفکنندگان کمک میکنند تا انتخابی اخلاقیتر داشته باشند.
5-1 مفهوم برند سازی، هدف و نتایج آن
برند یک نام، عبارت یا اصطلاح، نشانه، علامت، نماد، طرح یا ترکیبی از آنها میباشد که هدف آن معرفی کالا یا خدمتی است که یک فروشنده یا گروهی از فروشندگان عرضه میکنند و به این وسیله آنها را از محصولات شرکتهای رقیب متمایز میسازند. برند نمایانگر تعهد یک فروشنده برای ارائه مجموعهای از ویژگیها، مزایا و خدمات خاصی به خریداران است (کاتلر، 1991). این تعریف بیان میکند که ریشه اصلی این ارزش، ایجاد ذهنیت در مشتری است و برند برای او چیزی بیش از یک نشان است(اسچالتز و بارنز، 1999). بنابراین برند تداعی کننده مجموعهای از ارزشهای بارگذاری شده بر روی یک نشان تجاری است.
برندسازی فرایندی است که موجب میشود تا یک محصول، سازمان یا نشان تجاری شهرت یافته و در نزد مشتریان دارای اعتبار و ارزش ویژه شود. با توجه به اینکه مرحله انتهایی چرخه هر کسب و کار به فروش و استفاده از محصول توسط مشتریان منتهی میشود لذا سرمایهگذاری برای جلب توجه و رضایت مشتریان هدف مشترک صاحبان برندهای تجاری است. رقابت برندهای مختلف برای کسب سهم بیشتری از بازار، منجر به تمرکز سرمایهگذاری برای ارتقای کیفیت و ارزش ذاتی محصولات و همچنین توسعه دانش تبلیغات به منظور جلب رضایت و نظر مشتریان نسبت به محصولات شده است. معیارهای میزان فروش، رضایت مشتریان، وفاداری مشتریان نسبت به یک برند تجاری، تکرار تجربه خرید و تداعی مشتریان از یک برند از شاخصهای اصلی ارزشگذاری برندهای تجاری هستند (کفاش، 1391). بنابراین یک برند چکیدهای از هویت، اصالت، ویژگی و تفاوت است. به همین دلیل نقش برندهای تجاری در فضای کسب و کار حیاتی هستند. برندها، مزیتها و منافعی ایجاد میکنند که هم برای تولیدکنندگان و هم برای مصرفکنندگان قابل ادراک است (کاتلر، 1991).
امروزه ارزشگذاری برندهای تجاری یکی از ابعاد اصلی اقتصاد کشورها و شرکتهای بزرگ میباشد. دارایی برخی از برندهای تجاری از تولید ناخالص بسیاری از کشورهای جهان بیشتر است.
در طی سالهای اخير به طور مستمر بر اهمیت اهمیت داراییهای نمشهود افزوده شده است طوری که میانگین نسب داراییهای نامشهود به کل داراییها در شرکتهای آمریکایی از 5 درصد در سال 1978 به 75 درصد در سال 2002 رسید (کانیبانو و همکاران، 2000).
در تعیین ارزش یک برند عوامل زیادی ایفای نقش می کنند که مهمترین آنها شامل سابقه تولید، ارزش های ذاتی محصول یا خدمت (کیفیت)، تبلیغات، خدمات پس از فروش، تنوع و نوآوری در تولید، توجه به نیاز مشتریان و . . . میباشند. برای حفظ و یا ارتقای ارزش یک برند تجاری لازم است مجموعهای از دانشها، فناوریها و همچنین سرمایهگذاریها مورد استفاده قرار گیرد که از میان آنها میتوان به دانش و فناوریهای مرتبط با تولید و عرضه محصول، دانش و فناوریهای مرتبط با معرفی و تبلیغ محصول، دانش و فناوریهای مرتبط با دریافت بازخورد از مشتریان، دانش و فناوریهای اقتصادی، بازرگانی و روانشناسی مشتریان اشاره کرد.
یکی از رویکردهای جدید در حوزه برندسازی، کاربرد آن در حوزه ترویج ارزشهای اخلاقی و فرهنگی است. ارزشهای اخلاقی و فرهنگی هم میتوانند ارزش ذاتی برند را تعیین کنند، یا آنرا ارتقا بخشند و یا بخشی از آثار برند شدن یک نشان تجاری یا اعتباربخش باشند. نتایج برخی از پژوهشها نشان می دهند که دو بعد مسئولیت پذیری و پویایی روی ارزش ویژه برند اثر معنادار دارد و متغیر صفات اخلاقی روی رابطه متغیرهای مسئولیت پذیری و پویایی با ارزش ویژه برند نقش تعدیل گر را بازی می نماید(حمیدیزاده و همکاران، 1391).
تجربه برخی از برندهای مشهور نشان داده است که بهرهگیری از فرایند برندسازی برای فرهنگسازی و ایجاد برخی از هنجارها در سطح جامعه بسیار کارآمد است، نشان حلال برای التزام به معیارهای اسلامی در فرایند تولید محصولات و خدمات، استاندارد ارگانیک برای التزام به اصول سلامت محیط زیست سالم، کشاورزی سالم و انسان سالم نمونهای از کارآیی فرایند برندسازی در انتقال یا توسعه ارزشهای بنیادی یا اخلاقی میباشند.
6-1 الگوسازی و فصل مشترک های آن با برندسازی
الگو يا اسوه بر وزن عُروه به معناي آن حالتي است كه انسان به هنگام پيروي كردن از ديگري به خود ميگيرد و به تعبير ديگر همان تأسي جستن و اقتدا كردن است (در نثر طوبي آمده است، چيزي كه بدان تأسي بايد جست و يا مانند آن عمل بايد كرد همچون خوي و صفات نيكي است كه در رسول خدا صليالله عليه و آله وجود داشت) . . . اين واژه گاه در كارهاي خوب به كار ميرود و گاه در كارهاي بد. . . (شریعتمداری، 1372).
بررسی ادبیات فرهنگسازی در منابع اسلامی نشان میدهد که یکی از راهبردهای اصلی فرهنگسازی، الگوسازی از رفتارها، محصولات و انسانهای برتر میباشد. بسیاری از شعائر اسلامی در همین راستا معنا مییابند که پرچم ذکر برخی از ارزشهای بنیادی یا اخلاقی را در جامعه برافراشته میکنند. بنابراین در صورت ایجاد یک نمونه مناسب از هر پدیدهای لازم است به منظور توسعه آن در سطح جامعه فرایند الگوسازی انجام شود تا ارزشهای تولید شده توسط وی در مقیاس اجتماعی تسری یابد. الگوسازی بهترین روش و کارمدترین راه برای ترویج ارزشهای معنوی و اخلاقی است به طوری که میتوان آنرا به عنوان اصلیترین راهبرد جامعه سازی در نظر گرفت؛
بررسی متون اسلامی نشان میدهد که نقش الگوها در نظام تربيتي اسلام نقشي اساسي، نافذ و مؤثر است(عباسی مقدم، 1371) ، چراكه وجود الگو در متن زندگي مردم، علاوه بر اينكه نمودار اجرايي بودن معارف آسماني دين مقدس ميباشد، آثار و نتايج عملي آنرا نيز به خوبي نشان ميدهد، آثاري كه جز از رهگذر عملي كردن دين به ظهور نخواهد رسيد. علاوه بر اينها الگوها روش اجرا، نحوه اقتداء و تطبيق معارف دين در شرايط مختلف زندگي را نيز نشان ميدهند. یک الگو همچون خورشيدي است كه با طلوع خود تمام تاريكيهاي جهل، انكار، ترديد و كاهلي نسبت به تعالیم دینی را از بين ميبرد. به فرموده محمد قطب:
عمليترين و پيروزمندانهترين وسيله تربيت، تربيت با يك نمونه عملي و سرمشق زنده است…. به همين دليل اسلام، سرمشق دادن را بزرگترين وسيله ميداند و پايه روش تربيتي خود را بيش از هر چيز بر اين سنگ استوار ميسازد (محمد قطب، 1375).
الگوسازی در مکتب اسلام به حدی مهم است که شرط اساسی برای عالمان دین که دستاندرکار تعلیم بندگان خداوند هستند این است که خود نمودار عینی تعالیمی باشند که به دیگران میآموزند؛ به فرموده امیرمؤمنان علی علیهالسلام:
من نصب للناس اماما فعليه ان يبدء بتعليم نفسه قبل تعليم غيره و ليکن تاديبه بسيرته قبل تاديبه بلسانه و معلم نفسه و مؤدب ها احق بالاجلال من معلم الناس و مؤدبهم، کسي که خود را امام مردم قرار داد اول بايد نفس خودش را تعليم دهد، قبل از تعليم ديگران، و بايد ديگران را باسيرة عملي تربيت کرد قبل از آنکه با زبان تربيت کرد و کسي که خود را تربيت کرد به اجلال سزاوارتر از کسي است که مردم را تربيت ميکند(ریشهری، 1377).
الگوها در صورتی که مستند به مبانی نظری دین اسلام باشند میتوانند علاوه بر انتقال مفاهیم اصیل دین به عنوان یکی از عناصر اصلی تربیت و فرهنگسازی ایفای نقش نمایند به همین دلیل در آیه 21 سوره احزاب خدای متعال رسول مکرم اسلام صلیالله علیه و آله و سلم را به عنوان الگوی همه مشتاقان خدای متعال معرفی مینمایند تا با الهام از سیره و روش ایشان برنامه زندگی خود را تنظیم کنند به نحوی که روش ایشان در سرتاسر جامعه اسلامی تسری یابد و تبدیل به فرهنگ جامعه شود.
لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا، قطعا براى شما در [اقتدا به] رسول خدا سرمشقى نيكوست براى آن كس كه به خدا و روز بازپسين اميد دارد و خدا را فراوان ياد می كند.
بررسی الگوی توسعه برندها و بنیانهای مفهومی آنها و رابطه آنها با فرایند الگوسازی در ادبیات دینی نشان میدهد که نقشی که الگوسازی در توسعه برخی از ارزشها یا هنجارها در فضای اجتماعی و فرهنگی ایفا میکند در فضای اقتصادی و تجاری توسط برندها ایفا میشود. تجربه برخی از نشانهای تجاری و اعتباربخش مانند نشان حلال نشان داده است که استانداردهای برگرفته از احکام اسلامی تا چه میزان میتوانند برای مردم جهان اثرگذار و ارزشآفرین باشند. همچنین، بسیاری از سازمانهای غیردولتی و برنامههای دولتی به ترویج و حمایت از تولیدکنندگان عادلانه کمک میکنند. با این وجود، چالشهایی نیز وجود دارد، از جمله تفاوت در استانداردها و نهادهای صدور گواهی، و همچنین نیاز به افزایش آگاهی در مورد مزایای تجارت منصفانه. به طور کلی، تجارت منصفانه رو به رشد است و به عنوان یک ابزار موثر برای کاهش فقر و افزایش عدالت اجتماعی در حال توسعه است.
2. مساله اصلی پژوهش
این پژوهش در سدد پاسخگویی به این سئوال است که آیا با الهام از منظومه معارف، ارزشهای اخلاقی و احکام قرآن کریم میتوان به یک نظام منسجم و قابل توسعه برای استانداردسازی سبک زندگی دست یافت؟ به گونهای که این نظام بتواند زنجیره تولید تا مصرف محصولات و خدمات مورد نیاز جامعه را در جهت افزایش کیفیت و رعایت معیارهای اسلامی و اخلاقی استانداردسازی نماید؛ این استانداردسازی بایستی بتواند مجموعه حدود و حقوق مرتبط با عوامل مؤثر در زنجیره تولید را بر اساس نگرش توحیدی لحاظ نماید و موجب توسعه سلامت، عدالت، برکت، جذابیت و سایر ارزشهای دخیل در ارتقای کیفیت کل زنجیره شود.
3. هدف پژوهش
هدف اصلی این پژوهش طراحی یک الگوی مناسب برای استانداردسازی سبک زندگی و در نتیجه ارتقای کیفیت زندگی بر پایه آن است. اصل کارآیی و اثربخشی ایجاب میکند که این الگو یا نظام بایستی از مؤلفههای برخوردار باشد:
- مجموعه مراحل تولید محصول یا خدمت را لحاظ نماید.
- مجموعه عوامل فعال در فرایند تولید محصولات و خدمات را در طول زنجیرههای تولیدی مورد توجه قرار دهد.
- قابلیت تبدیل شدن به یک استاندارد یک پارچه (فرایندی) شامل حدود و حقوق همه عوامل مرتبط (جامع) در زنجیره تولید محصولات و خدمات را داشته باشد.
- قابلیت تبدیل شدن به یک نرمافزار قابل بهرهبرداری توسط همه عوامل مرتبط شامل حاکمیت، متولیان و کارگزاران نظام اعتباربخشی و سایر بهرهبرداران باشد.
- قابلیت توسعه در مقیاسهای ملی و بینالمللی را داشته باشد.
- بتواند به عنوان یک سیستم کارآمد به استقرار دین (منظومه معارف، ارزشها و دستوالعملهای اسلامی) در جامعه کمک نماید.
4. نظام اعتباربخش طیب
همانطوری که در بخشهای قبلی بیان شد هر کدام از الگوهای اعتباربخش، دارای یک ایده یا نظام معرفتی، مجموعهای از معیارها در قالب استانداردها، ساختار اجرایی کردن استانداردها، فرایند ارزیابی و صدور گواهی و همچنین برخی رویدادهای جریانساز میباشند. این منظومه تلاش میکند تا دامنه تأثیر و نفوذ استاندارد یا نشان کیفیت را در سطح جامعه مشتریان توسعه بخشد و اعتبار آنرا روز به روز افزایش دهد.
اغلب نشانهای کیفیت و استانداردهای معرفی شده تا کنون ناظر به کیفیت محصولات، خدمات و حداکثر سازمانها هستند در حالی که در سطحی متمایز از همه نظامهای اعتباربخش، الگوی اعتباربخشی طیب که بر گرفته از نظریه حیات طیبه میباشد هدفش را ارتقای کیفیت زندگی تا تحقق حیات طیبه و استانداردسازی زندگی بر اساس معیارهای توحیدی میداند؛ در این زمینه روایت زیر از امام باقر علیهالسلام دیدگاه راهبردی حاکم را ارائه مینماید:
الکَمال کُل الکَمالِ اَلتَفَقَّهُ في الدّين وَ الصَّبرُ عَلی النائِبَه وَ التَقديرُ المَعيشَه؛ بحار الانوار ،ج 78، ص172؛
عالیترین درجه کمال (برای هر انسان و جامعهای) وابسته به تحقق سه مؤلفه اصلی است؛
ظرفیتسازی برای دستیابی به دانش هدایت و راهبری جامعه (شاخص نظام علم و فناوری)،
ظرفیتسازی برای تحمل سختیها (شاخص فرهنگ عمومی) و
استانداردسازی زندگی (شاخص اصلی نظام ملی استاندارد و کیفیت)
بنابراین رویکرد اصلی در الگوی اعتباربخشی طیب بر مبنای نظریه حیات طیبه، فراتر از استانداردسازی محصولات و خدمات استانداردسازی زندگی میباشد. همچنین در راستای عمومی سازی ابزارهای ذکر شده و تسهیل فرایند تجاریسازی نشان طیب، سامانههای کیفیت طیب طراحی شدهاند که به عنوان یک ابزار فناورانه و هوشمند میتوانند برای هر محصول یا سازمان یک شناسنامه دیجیتال آنلاین را ارائه نمایند. همچنین برای توسعه الگوی اعتباربخشی طیب و همچنین تبدیل کیفیت طیب به یک ذائقه و فرهنگ عمومی مجموعهای از رویدادهای جریانساز نیز طراحی شده است که موجب گسترش تدریجی ذائقه طیب در سطح فرهنگ عمومی خواهد شد.
نظام اعتباربخشی طیب با الهام از قرآن کریم، استانداردسازی سبک زندگی را بر مبنای پنج اصل حلیت، سلامت، اصالت، برکت و جذابیت ممکن میسازد. این الگو نهتنها میتواند به یک مزیت نرمافزاری برای کشورهای اسلامی تبدیل شود، بلکه ابزاری استراتژیک برای ترویج اخلاق کسبوکار و ارتقای کیفیت زندگی در سطح جهانی است.
5. بخش های اصلی نظام اعتباربخشی طیب
5-1. مضمون متعالی حیات طیبه؛ چتر نظری
الگوی اعتباربخشی طیب بر گرفته از نظریه حیات طیبه میباشد. مضمون متعالی حیات طیبه که در قرآن مطرح شده است نشانگر یک زندگی با کیفیت و متعالی است که همزمان خوشبختی در دنیا و آخرت را تأمین مینماید. به عبارت دیگر حیات طیبه زندگی با کیفیت یا با کیفیتترین زندگی در پرتو قرب الی الله است. دستیابی به حیات طیبه نتیجه تنظیم سبک زندگی بر اساس دستورالعملها و ارزشهای اسلامی (استانداردسازی سبک زندگی) و همچنین متعادلسازی بهرهمندیهای مادی و معنوی است. حیات طیبه همچنین به معنای تبلور دین در زندگی فردی و اجتماعی است لذا در مسیر اقامه دین تحقق حیات طیبه میتواند به عنوان هدف متعالی و راهبردی محسوب گردد.
حاجی صادقی و بخشیان، 1393 در پژوهشی به مفهومشناسی و حقیقتیابی حیات طیبه در قرآن پرداختند آن ها ضمن بررسی نظریات تفسیری علامه طباطبایی ره، آیت الله جوادی آملی و امام خمینی ره علاوه بر تحلیل آیات مرتبط با حیات طیبه به ارائه مفهوم حیات طیبه، فرایند دستیابی و آثار آن در دنیا و اخرت پرداختند. بر این اساس حیات طیبه یک حیات برتر و متعالی است که نتیجه جریان دادن ایمان و عمل صالح به معنای واقعی و جامع در وجود انسان و جوامع محقق میشود، این حیات برتر حاصل حلول روح و نوری متعالی است که زندگی انسان را به حقیقت توحید متصل میکند و موجب شکوفایی ابعاد وجودی انسان از جمله عقل و مراتب متعالی وجود او میشود؛ حیات طیبه از زندگی دنیوی آغار میشود و مرحله کامل و متعالی آن در آخرت تحقق مییابد.
بنابراین تحقق حیات طیبه بایستی بایستی به عنوان رویکرد غالب در تمامی سیاستگذاریها و اهداف راهبردی نظام اسلامی مورد توجه قرار گیرد. البته دستیابی به این هدف در پرتو شناخت اهداف و مقاصد در تمامی ابعاد زندگی، اجرای دستوالعملها و ارزشهای اخلاقی (در پرتو نگرش توحیدی به زندگی در ابعاد فردی و جمعی) ممکن خواهد بود.
2-5 نشان طیب؛ نمایهسازی از محصولات و خدمات برتر
همانطوریکه در فصل قبلی بیان شد واژه قرآنی طیب به دو دلیل مناسبترین عنوان و ارتقای کیفیت زندگی می باشد:
واژه طیب نماد حیات طیبه است و حیات طیبه بالاترین کیفیت زندگی در قرآن مجید است.
واژه طیب در موضوعات مختلف به کار رفته است و در هر موضوع دلالت بر بالاترین سطح کیفیت مینماید. بنابراین میتواند به عنوان نمایه محصول خوب، انسان خوب، فرایند یا خدمت خوب، سازمان یا جامعه مطلوب مورد استفاده قرار گیرد.
بر این اساس میتوان از نشان طیب به عنوان نماد یا نشان مناسب برای الگوسازی از محصولات و خدمات مطلوب استفاده نمود. بر اساس مطالعات انجام شده برای نشان طیب پنج اصل حلیت، سلامت، اصالت، برکت و جذابیت در نظر گرفته شده است که نشاندهنده یک نگاه جامع و فرایندی به کیفیت میباشد. استقرار این نگاه در طول زنجیرههای تولیدی بخصوص زنجیرههای غذایی میتواند سلامت و امنیت مواد غذایی، محیط زندگی و جامعه مصرفکنندگان را تضمین نماید. با توجه به جامعیت الگوی کیفیت طیب، توسعه این تفکر و نشان در سطح ملی و بینالمللی میتواند برای کشورهای اسلامی هویتساز و وحدت آفرین باشد و نقش آنها را در ارتقای کیفیت زندگی جامعه بشری برجستهتر نماید. نشان طیب علاوه بر اینکه بر گرفته از نگرش اسلام به کیفیت زندگی میباشد مکمل نشان حلال نیز است (حلال نماد رعایت خطوط قرمز دین و طیب نماد احراز کیفیت مطلوب در پنج بعد حلیت، سلامت، برکت، جذابیت و اصالت) و قدرت نفوذ بسیار بالایی در فضای بینالملل خواهد داشت.
5-3 بوم کیفیت طیب؛ ابزار سنجش و کمیسازی کیفیت
رتبهبندی کیفیت محصولات و خدمات نیازمند یک الگوی مناسب برای کمیسازی کیفیت یا پارامتری کردن آن میباشد، در این زمینه با تحلیل معنای واژه طیب در قرآن و حدیث و همچنین بررسی کاربردهای آن در زمینههای مختلف، بوم کیفیت طیب طراحی گردید. با استفاده از بوم کیفیت طیب یک محصول یا خدمت را میتوان ارزیابی و طراز کیفی آنرا تعیین نمود. در صورت اجرایی شدن نظام رتبهبندی محصولات و خدمات تولید کنندگان محصولات و خدمات، طراز یا رتبه خود را در دامنه کیفیت تولید شده به روشنی متوجه میشوند و میتوانند برای ارتقای آن با توجه به معیارهای معرفی شده در بوم کیفیت طیب آن تلاش نمایند. بوم کیفیت طیب جامعترین الگوی کیفیت میباشد که شامل یک مضمون بنیادی، 5 رکن اصلی، 20 مؤلفه، 59 شاخص و متناسب با هر محصول یا خدمت تعداد قابل توجهی سنجه برای سنجش کیفیت میباشد. این بوم به نحوی طراحی شده است که تمامی الزامات کیفیت در سطوح محصول یا خدمت؛ کارکنان، محیط کار، محیط زندگی و آثار فرهنگی و اجتماعی را تحت پوشش قرار میدهد. در مدل تصویری زیر نمایی از این بوم تا لایه سوم نشان داده شده است:
بوم کیفیت طیب در لایه پنجم و ششم به سایر استانداردهای کیفیت مانند استانداردهای ملی، معیارهای سازمان غذا و دارو، استانداردهای ارگانیک و حلال، الگوهای رشد و تعالی مانند EFQM، مقررات و قوانین ملی و منطق های متصل میگردد. بوم کیفیت طیب یک زیرساخت مفهومی برای ارزیابی کیفیت محصولات و خدمات میباشد و از ظرفیت لازم برای تعریف شاخصها و سنجه های کیفی متناسب با محصولات و خدمات مختلف برخوردار میباشد؛ این تطبیق بر اساس تعریف ارکان نشان طیب صورت میگیرد که در جدول زیر ارائه شده است:
جدول 2. ارکان اصلی نشان طیب؛ الزامات و ویژگیهای آن (مبنای تدوین شاخصها و سنجهها)
| ارکان اصلی | الزامات و ویژگیها |
| جذابیت و آراستگی (ظاهری و معنوی) | الزامات: آراستگی محیط و کارکنان، نظم، پاکیزگی، زیبایی، سرسبزی و . . .، با تأکید بر آراستگیهای معنوی و انسانی (ادب، خوشخلقی، متانت و . . .) قیدها: پرهیز از اسراف و تجمل، تأکید بر استفاده از نمادهای معنادار و هویتساز، طبیعی و اصیل، تناسب مأموریت با طرحهای هویتبخش |
| حلیت | الزامات: رعایت کامل چارچوبهای شرعی و قانونی (برای نمونه اخذ مجوزهای شرعی و قانونی، حجاب و عفاف، انصاف در خرید و فروش، پرهیز از اسراف به طور کامل) رعایت توازن و تعادل در حفظ حقوق و حدود= عدل شبکهای و فرایندی |
| سلامت | مفید بودن محصولات، فرایندها و خدمات برای جسم و روان انسانها مفید بودن محصولات، فرایندها و خدمات برای محیط زندگی (طبیعت، جامعه و فرهنگ جامعه) مضر نبودن، عاری بودن از انواع آلایندهها در محصولات و خدمات (شیمیایی، صوتی، تصویری، . . .) |
| اصالت | بومی بودن محصولات (تولید داخلی)، ترجیحا استفاده از دانش فنی بومی عاری بودن از انواع تقلبات در مواد اولیه و فرایندها صداقت در تبلیغات و معرفی ویژگیهای واقعی محصولات و خدمات |
| برکت | اثربخشی فراگیر (مادی و معنوی، فردی و اجتماعی) ثبات و پویایی در اثرگذاری = رشد و تعالی جامعیت در اثرگذاری (آثار فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و . . .) |
مدل ارزیابی کییفیت طیب برای هر محصول یا خدمت با توجه به مؤلفه ها و فرایندهای مخصوص آن محصول یا خدمت و توسط تیمهای تخصصی تدوین میگردد. برای نمونه ناجی و همکاران (1397) ضمن معناشناسی واژه طیب ویژگیهای غذای طیب را به شرح زیر پیشنهاد دادند؛
“غذای طيب غذايی پاك و تكويني است كه با ساختار بدن هماهنگي كامل دارد؛ در نتیجه مطابق با ذائقه و طبع بودن، لذتبخش بودن، اثر مفید و سازنده داشتن برای جسم و روح و نداشتن اثر مضر و تخریبی از جمله ویژگی های غذای طیب میباشند”. از این تعریف به راحتی میتوان برای تعیین شاخصها و سنجه های ارزیابی کیفیت محصولات غذایی استفاده کرد.
4-5 رتبه بندی محصولات و خدمات طیب
در نگاه شریعت کیفیت دارای سطوح و مراتب میباشد و خدای متعال برای تلاش انسان ها در جهت ارتقای طراز و سطح کیفی زندگی خود ارزش ویژهای قائل شده است بنابراین رتبه بندی محصولات و خدمات نیز میتواند به عنوان فعالیت مهم و اثرگذاری در نظام اعتباربخشی کیفیت مورد توجه قرار گیرد. رتبه بندی کیفی محصولات و خدمات نیازمند یک الگوی مناسب برای کمی سازی کیفیت یا پارامتری کردن آن میباشد که بر اساس بوم کیفیت طیب انجام میشود. بوم کیفیت طیب به همراه جدول تعریف ارکان آن متناسب با هر محصول یا خدمتی به سنجه های قابل ارزیابی متصل میشود و با وزن دهی مناسب که توسط جمعی از خبرگان مرتبط با کیفیت در هر موضوع انجام میشود میتواند برای ارزیابی کیفیت یک محصول یا خدمت مورد استفاده قرار گیرد و طراز کیفی آنرا تعیین نماید. در صورت اجرایی شدن نظام رتبه بندی محصولات و خدمات، تولید کنندگان محصولات و خدمات، طراز خود را در دامنه کیفیت تولید شده به روشنی متوجه میشوند و میتوانند برای ارتقای آن با توجه به معیارهای معرفی شده در بوم کیفیت طیب تلاش نمایند. رتبه بندی محصولات و خدمات یک راهکار بسیار اثرگذاری در عصر حاضر برای جهتدهی به بازار محصولات و خدمات و همچنین ایجاد فضای رقابت در بین تولید کنندگان محصولات و خدمات میباشد. امروزه الگوها و نظامهای رتبه بندی تقریبا در تمامی حوزههای اثرگذار زندگی در حال اجرا هستند. رتبه بندی شرکتها، باشگاهای ورزشی، دانشگاه ها و مراکز پژوهشی، نشریات و برندها در دوره های زمانی منظم و به طور پیوسته توسط مؤسسات معتبر بین المللی انجام میشود.
5-5 سامانه های کیفیت طیب
سامانه های کیفیت طیب زیرساخت ارزیابی کیفیت بر اساس شاخص های طیب میباشند و روند ارتقای کیفیت محصولات و خدمات را در مسیر دریافت نشان طیب مستند مینمایند. این سامانه ها کارکردهای زیر را دارند:
اصالت سنجی و اعتباربخشی کیفیت با ارائه یک شناسنامه دیجیتال و آنلاین کیفیت برای محصولات، خدمات و سایر موضوعات
ارزیابی کیفیت و رتبه بندی بر اساس نظرات مشتریان و متخصصان حوزه کیفیت
مرجعیت تبلیغات برای معرفی محصولات و خدمات
رهگیری روند تولید در زنجیرههای تولید تا مصرف
اصالت سنجی گواهینامهها و سایر نشانهای کیفیت مانند اعطای نشان طیب
این سامانه ها با توجه به اینکه کیفیت محصولات و خدمات را بر اساس معیارهای جامع و فرایندی طیب ارزیابی و نمایه سازی میکنند به عنوان مرجع اصیل تبلیغات و برندسازی محصولات و خدمات نیز میتوانند ایفای نقش نمایند. در سامانه کیفیت طیب برای هر محصول، سازمان یا کسب و کار تحت پوشش نظام اعتبار بخشی طیب، یک شناسنامه کیفیت دیجیتال ایجاد میشود، اطلاعات این شناسنامه دیجیتال به طور مستمر و از درگاههای مختلف به روز میشود و داشبورد رتبه بندی آن به طور مستقیم در دسترس مصرف کنندگان و ذی نفعان قرار میگیرد. در شکل 3 نمونه صفحه شناسنامه دیجیتال یک محصول تولیدی ارائه شده است.
6-5 رویدادهای جریانساز
جشنواره محصولات و کسب و کارهای طیب رویدادی است که به شناسایی، تقدیر، معرفی و الگوسازی از تولید کنندگان محصولات و صاحبان کسب و کارهای برتر میپردازد. این جشنواره به صورت دورهای برگزار میگردد و در هر دوره بر روی طیفی از محصولات یا کسب و کارها متمرکز میشود.[11] در حاشیه این جشنوارهها نمایشگاه عرضه محصولات و خدمات طیب نیز برگزار میشود. علاوه بر جشنواره محصولات و کسب و کارهای طیب که به منظور معرفی محصولات و همچنین کسب و کارهای دارای نشان طیب در سطح کوچک و متوسط برگزار میشود. کنگره سازمان طیب و همچنین جایزه تعالی سازمانی طیب نیز برای ارزیابی سطح تعالی سازمانهای متقاضی نشان طیب و معرفی برترین سازمانها بر اساس این الگو برگزار میشود. در حاشیه این جشنوارهها و کنگره ملی سازمان طیب به تولید و عرضه محتواهایی پرداخته میشود که به توسعه ذائقه طیب در سطح جامعه کمک کند. رویدادهای ذکر شده در گامهای اولیه در سطح ملی برگزار میگردد ولی در مراحل بعدی و بعد از تثبیت فرایندها و استقرار الزامات توسعه آنها در سطح بینالمللی نیز اجرا خواهند شد. تمامی مراحل ثبت نام اولیه تا ارزیابی محصولات، کسب و کارها و سازمانهای متقاضی نشان طیب به استثنای رویداد پایانی و نمایشگاهها در بستر فضای مجازی و به صورت الکترونیکی برگزار میشود.
7-5 زیست بوم طیب
طراحی و استقرار نظام اعتباربخشی طیب به مرور به ایجاد یک زیست بوم متمایز در زنجیره تولید تا مصرف محصولات و خدمات منجر خواهد شد. علاوه بر فعالان زنجیره تولید تا مصرف محصولات و خدمات طیب، مجموعه فعالان و دست اندرکاران نظام اعتباربخشی طیب نیز از عوامل اصلی تشکیل دهنده زیست بوم طیب خواهند بود. زیست بوم طیب یک میدان واقعی برای ایجاد رشد و تعالی است که از طریق راهبری دانش و تفکر طیب، ایجاد و توسعه زیرساختهای فناوریمورد نیاز برای استقرار کیفیت محصولات و خدمات و همچنین از طریق گسترش ذائقه طیب به ارتقای کیفیت زندگی کمک میکند. بنابراین ظرفیتهای قابل توجهی را برای توسعه ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه فراهم میکند (مدل تصویری زیر).
6. فرایند تجاریسازی نشان طیب
علاوه بر وسعت جغرافیایی، نشان طیب برای اعتباربخشی به محصولات، واحدهای کسب و کاری کوچک و متوسط، سازمانها و شرکتهای بزرگ، الگوهای توسعه منطقهای و . . . نیز تعریف شده است؛ موضوعاتی مانند گردشگری طیب که میتواند گردشگری زیارتی، سلامت و بومگردیها را مبتنی بر ارزشهای فرهنگی و اجتماعی جامعه تحت پوشش خود قرار دهد بازار طیب را به خوبی عمق میبخشند.
الگوی اعتباربخشی طیب با یک رویکرد بینالمللی طراحی شده است، روند تجاریسازی نشان طیب مبتنی بر گامهای زیر پیشبینی شده است:
استقرار در سطح برخی از نهادهای برخوردار از زنجیره تولید تا مصرف محصولات غذایی مانند آستان قدس رضوی و شرکتهای پیشرو ملی از منظر کیفیت
توسعه در سطح ملی با پشتیبانی شورای عالی انقلاب فرهنگی و حمایت دستگاههای مرتبط مانند سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو، سازمان دامپزشکی، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و برخی وزراتخانههای دارای اولویت مثل وزارت علوم تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت و آموزش پزشکی، وزارت صمت و وزارت گردشگری
توسعه در سطح کشورهای اسلامی از طریق سازمان کشورهای عضو کنفرانس اسلامی و با پشتیبانی بانک توسعه اسلامی
توسعه در سطح سایر کشور با نهادسازی مناسب و مشارکت کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی
1-6 ساختار پیشنهادی برای جهانی سازی
نظام اعتباربخشی طیب نیز مانند همه نظامهای اعتباربخش مشابه بایستی از ساختار مناسب برای جهانی شدن برخوردار باشد، با توجه به رویکرد زیست بومی نظام اعتباربخشی طیب که هدف اصلی آن الگوسازی از حیات طیبه و استانداردسازی سبک زندگی بر اساس معیارها و مبانی اسلامی است لازم است ساختارهای زیر به عنوان نهادهای متولی طراحی و توسعه الگوی اعتباربخشی طیب تاسیس شوند:
شورای عالی یا مجمع عالی طیب؛ مرجع سیاستگذاری و راهبری کلان زیست بوم طیب متشکل از رئوسای سازمانها و نهادهای مرتبط با زیست بوم طیب مانند ریاست نهاد اعتبار بخش، نماینده شرکتهای گواهی کننده نشان طیب، نماینده مجمع دارندگان نشان طیب، ریاست سازمان استاندارد طیب.
بنیاد حیات طیبه: نهاد سیاستگذار و نظارت کننده بر روند توسعه الگوی اعتباربخشی طیب در سطح بین المللی و پشتیبان مالی از آن
سازمان استاندارد طیب؛ مرجع تدوین و بهروز رسانی استانداردهای زندگی
مؤسسه ارزیابی و رتبهبندی طیب؛ مجری الگوهای ارزیابی و رتبهبندی محصولات طیب
مجمع شرکتهای کارگزار و همکار طیب؛ شرکتهای مجری آموزش، بازرسی کیفیت، شبکه آزمایشگاهی، بهبود فرایندها و..
مؤسسه توسعه ذائقه طیب؛ مجری نمایشگاهها، رویدادهای فرهنگی و اجتماعی و همچنین برگزار کننده جشنواره محصولات و کسب و کارهای طیب
نقشه راه بین المللی سازی نشان طیب
نقشه راه بین المللی سازی نشان طیب از سال 1394 تا 1404 بر اساس یک طرح مطالعاتی به سفارش مؤسسه کیفیت رضوی و توسط دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران تدوین شد که در شکل زیر نشان داده شده است؛
شکل 5. نقشه راه بینالمللی نشان طیب نتایج استقرار الگوی اعتباربخشی طیب در جامعه
2-6 ارتقای کیفیت محصولات و خدمات
استقرار الگوی اعتباربخشی طیب به ویژه در جامعه، فضای مناسبی را برای ارتقای مستمر کیفیت محصولات و خدمات ایجاد میکند. این هدف از طریق سازماندهی اقدامات و زیرساختهای زیر محقق خواهد شد:
سازمانها، اصناف، واحدهای تولیدی مانند مزارع، باغها، کشاورزان، فعالان حوزه خدمات فنی و مهندسی در زنجیره تولید محصولات و خدمات از شناسنامه رسمی دیجیتال برخوردار خواهند شد. این شناسنامه دیجیتال با بهرهگیری از شبکه ارزیابان و هوش مصنوعی به صورت مستمر به روز خواهد شد.
با استفاده از زیرساختهای فناوری اطلاعات و همچنین دادههای گردآوری شده از چرخه فعالان اعتباربخشی در زنجیره تولید محصولات کشاورزی تمامی عوامل شاخص مرتبط با زنجیره تولید محصولات و خدمات رتبهبندی خواهند شد. این رتبهبندی به صورت دورهای به روز رسانی خواهد شد و مبنای برخورداری از امکانات و فرصتهای حاکمیتی خواهد بود.
در بستر رویدادهای جریانساز طیب (نمایشگاهها، جشنوارههای استانی و ملی محصولات و کسب و کارهای طیب) به صورت منطقی و فرایندی از تولید کنندگان دارای کیفیت برتر الگوسازی خواهد شد. این الگوسازی از طریق رسانه و شبکههای مردمی ترویج میشود و مبنای مناسبی برای ایجاد برندهای تجاری و تولیدی و تقویت آنها خواهد شد.
رقابت برندهای تجاری و تولیدی در بستر زیست بوم طیب بر اساس بوم کیفیت طیب و مدلهای رتبهبندی طیب به طور مستمر در جهت ارتقای کیفیت محصولات و خدمات پیش خواهد رفت و بر خلاف روال معمول در فضای برندسازی هزینههای گزاف تبلیغاتی مبنای ایجاد برندها نخواهد بود.
بر اساس رویکرد توسعه ذائقه طیب که برنامه فرهنگی و اجتماعی برای ترویج الگوی اعتباربخشی طیب میباشد مصرف کنندگان نهایی به تدریج با مزیتهای این الگو، معیارهای ارزیابی طیب، نظامها و سامانههای رتبهبندی آشنا شده و رفتار خود را برای خرید محصولات و خدمات بر اساس داشبوردهای کیفیت ارائه شده در بستر سامانههای طیب تنظیم خواهند کرد. این زیرساختها سواد مشتریان را برای خرید بر اساس کیفیت رشد خواهد داد و آنها را به سمت محصولات دارای بیشترین کیفیت بر اساس الگوی اعتباربخشی طیب سوق خواهد داد. بر اساس رفتار مشتریان در انتخاب محصولات کیفی طبیعتا تولید کنندگان خدمات و محصولات برنامههای خود را برای ارتقای کیفیت محصولات خود طراحی و با قدرت بیشتری پیش خواهند برد این رفتار رقابت سازندهای را در بین تولید کنندگان محصولات و خدمات ایجاد میکند که در نهایت به سالمسازی و رشد محیط کسب و کار و همچنین تسری آثار و نتایج آن در توسعه سلامت و اخلاق در جامعه منجر خواهد شد.
3-6 ارتقای ارزش افزوده صادراتی محصولات
در سالهای گذشته شاهد برگشت برخی از محصولات کشاورزی صادرشده به کشورهای مختلف به دلیل عدم رعایت استانداردهای تولیدی یا فقدان کیفیت مورد انتظار کشورهای مقصد بودهایم. علاوه بر این در برخی از محصولات صادراتی مانند زعفران شاهد از حدود 4 میلیارد دلار اقتصاد این محصول راهبردی تنها 400 میلیون دلار آن به صورت رسمی در اقتصاد ملی محقق میشود و ارزش افزوده غالب آن توسط سایر کشورها برداشت میشود. این ارزش افزوده اقتصادی برای محصولی راهبردی مانند زعفران که عمدتا به صورت خام و به عنوان یک افزودنی به سبد خوراک مصرف کنندهها وارد میشود عمدتا به دلیل فقدان یک نظام اعتباربخشی منسجم و معتبر میباشد، این نظام معتبر اعتبارسنجی شامل زیرساختهای آزمایشگاهی، استانداردها، شرکتهای گواهیکننده کیفیت، و . . . میباشد. در صورت استقرار الگوی اعتبار بخشی طیب و با توجه به معیارهای آن که مشتمل بر اصول استاندارد ارگانیک، حلال و سایر استانداردهای ملی میباشد طبعا میتوان شاهد ارتقای قابل توجه ارزش افزوده محصولات صادراتی مشابه خواهیم بود؛ علاوه بر اینها ایجاد شناسنامه دیجیتال کیفیت محصولات که به صورت برخط امکان مشاهده بسیاری از مؤلفههای مرتبط با کیفیت از جمله اصالتسنجی، موقعیت مکانی تولید، ارزیابی و رتبهبندی را فراهم میکند ارزش برند محصولات صادراتی جمهوری اسلامی ایران به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت و به مرور به عنوان یک مرجع نوآورانه در حوزه کیفیت و اعتباربخشی مطرح خواهد شد.
3-6 تقویت دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی
یکی دیگر از نتایح استقرار الگوی اعتباربخشی طیب تقویت دیپلماسی اقتصادی یا برند اقتصادی و تجاری کشور میباشد. در صورتی که جمهوری اسلامی بتواند به عنوان بنیانگذار این سیستم با کیفیت ممتاز و برتر در دنیا معرفی شود و بتواند نمونهای از محصولات راهبردی خود مثل زعفران، زیره، خرما، و . . . را بر همین اساس صادر نماید شأن و منزلت اقتصادی کشور به تدریج ارتقاء پیدا میکند و متناسب با آن بر ارزش افزوده محصولات صادراتی کشور و دامنه خریداران محصولات تولیدی کشور افزوده خواهد شد. علاوه بر اینها صادرات خدمات فنی و مهندسی مرتبط با نظام اعتبار بخشی طیب و خدمات آموزش و صدور گواهی کارگزاران الگوی اعتبار بخشی طیب نیز به دامنه صادرات کشور افزوده میشوند که به مرجعیت علمی، فرهنگی و اقتصادی کشور منجر خواهد شد.
4-6 کمک به استاندارد سازی سبک زندگی
یکی دیگر از آثار راهبردی استقرار الگوی اعتباربخشی طیب ورود به حوزه استاندارد سازی سبک زندگی یا طراحی و استقرار سبک زندگی ایرانی و اسلامی است. الگوی طیب معیارهای دین را در فضای کسب و کار و فرایندهای مرتبط با آن توسعه میدهد و ارزشهای واقعی التزام به احکام و دستورالعملهای الهی را در عمل نه صرفا در حرف و شعار به مصرف کنندگان و مشتریان میچشاند. از این منظر یک راهبردی بسیار کلیدی برای تبلیغ و گسترش دین در جامعه شکل خواهد گرفت.
5-6 ایجاد زیست بوم طیب
شرکتها، مؤسسات یا افراد حقیقی که بر اساس تفاهمنامه یا قرارداد همکاری به توسعه و تقویت زیستبوم طیب کمک میکنند به عنوان شبکه همکاران طیب شناخته میشوند. محورهای اصلی فعالیت شبکه همکاران شامل توسعه زیرساختها، بهبود و توانمندسازی، توسعه ذائقه، جریانسازی علمی و آموزش میباشد که هر کدام از شرکتها، مؤسسات یا افراد حقیقی متناسب با ظرفیت و تمایل خود میتوانند در یک یا تعدادی از این محورها عضو شبکه همکاران طیب شوند، نقش هر کدام از فعالان شبکه زیست بوم طیب به شرح زیر میباشد:شبکه همکاران علمی و فناوری به منظور توسعه زیرساختهای علمی و فناوری مورد نیاز برای استقرار کیفیت در زیستبوم طیب
شبکه همکاران بهبود فرایندها و توانمندسازی تولید کنندگان خدمات و محصولات
شبکه همکاران ذائقه طیب؛ همکاری در توسعه ذائقه طیب؛ تولید محتوا، برگزاری رویدادهای علمی، فرهنگی، اجتماعی و …
شبکه همکاران آموزش؛ همکاری در طراحی و برگزاری دورههای آموزشی مورد نیاز شبکه مشتریان، شبکه همکاران و کارگزاران طیب
6-6 زیست بوم طیب یک اقتصاد شبکهای
اقتصاد طیب به صورت شبکهای و مبتنی بر زیرساختهای فناوری اطلاعات طراحی شده است، در زیر ساخت ارائه خدمات طیب تلاش شده است تا سهم همه اعضای شبکه همکاران و کارگزاران مؤثر در جریان درآمدی به صورت همزمان (آنلاین) محاسبه و پرداخت گردد که در جدول زیر ارائه شده است:
جدول 4 مدل اقتصادی شبکه همکاران و کارگزاران طیب در فرایندهای ارائه خدمت
| سرفصل ارائه خدمت | سهم توسعه بازار | سهم سامانه | سهم ارزیابی اولیه | گواهینامه رتبهبندی | سهم ارزیابی جامع (میدانی) | گواهینامه/ نشان طیب | سهم موسسه | |||
| نماینده | کارگزار | همکار/ کارگزار | چکلیست | ارزیاب | CB/ موسسه | چکلیست | ارزیاب | CB/ موسسه | ||
| ارزیابی و رتبهبندی | 5% | 15% | 10% | 5% | 10% | 5% | 5% | 20% | 5% | 20% |
| بسته خدمات کیفیت و توانمندسازی | در قالب قراردادهای جداگانه با شبکه همکاران طیب اجرا خواهند شد. | |||||||||
| توسعه بازار | اجرای آموزش (کارگزار آموزش) | صدور گواهینامه + شناسنامه دیجیتال | ||||||||
| آموزش طیب | 10% | 60% | 10% | 20% | ||||||
تذکر: هزینه آزمایشات و ایاب و ذهاب ارزیابان در ارزیابی میدانی برعهده متقاضیان دریافت خدمات موسسه است.
7-6 تقویت خدمات سلامت و گردشگری
در صورت استقرار استانداردهای طیب در شبکه مراکز تفریحی، گردشگری، مزارع و باغهای تولید محصولات تحت پوشش الگوی طیب، علاوه بر کمک به توسعه کیفیت محصولات و نتایج مرتبط بر آنها میتوان مزیتهای دیگری نیز ایجاد کرد مانند تبدیل کردن مزارع و مراکز تولیدی به قطبها و مزارع ارائه دهنده خدمات سلامت و گردشگری و تبدیل آنها به مراکز آموزش کاربردی تولید محصولات طیب. برای مثال تولید زعفران هر ساله در ماههای مهر تا آذر در بخشهایی از کشور جمهوری اسلامی ایران انجام میشود بر اساس آمار معتبر بالغ بر 90% زعفران دنیا در ایران تولید میشود؛ با توجه به الگوی اعتباربخشی طیب و در راستای تحقق الزامات آن میتوان فصل برداشت زعفران را به یک رویداد جذاب بینالمللی مبتنی بر گردشگری کشاورزی تبدیل کرد در کنار این رویداد اقدامات زیر قابل برنامهریزی و اجراست:
برگزاری نمایشگاه فروش محصول اصیل و دارای شناسنامه زعفران ایرانی برای گردشگران
برگزاری رویدادهای علمی و پژوهشی با موضوع فناوریهای مرتبط با زعفران
برگزاری رویدادهای ورزشی و گردشگری در حاشیه برداشت زعفران و بر پایه سنتهای اصیل ایرانی
تقدیر از برگزیدههای زنجیره زعفران بر پایه سامانههای کیفیت طیب
معرفی قابلیتهای محصول زعفران و ایجاد رویدادهای فناورانه برای فراوری آن به محصولات دارای ارزش افزوده بیشتر
تولید محتوای مرتبط با مزیتهای محصول راهبردی زعفران و توسعه تبلیغات جهانی در این زمینه
همچنین به موازات توسعه گردشگری مبتنی بر برداشت زعفران میتوان خدمات سلامت محور را هم به متقاضان و مشتریان ارائه کرد و زیرساختهای مرتبط با این موضوع را نیز توسعه داد. برای نمونه بیمارستان رضوی به عنوان یکی از زیرساختهای معتبر بینالمللی در این زمینه میتواند به مرکزی برای توسعه خدمات سلامت تبدیل شود و اقتصاد خود را مبتنی بر ارائه خدمات سلامت طیب به طیف وسیعی از مشتریان شامل زایران و گردشگران ارائه نماید و در این زمینه تبدیل به یک الگوی جهانی شود.
پیشنهادات
به منظور برداشتن گامهای تأثیرگذار و متوازن در راستای تکمیل فرایند طراحی و استقرار نظام اعتباربخشی طیب در سطح ملی و بین المللی پیشنهاد میگردد اقدامات زیر به صورت متوازن پیگیری شود:
تدوین نقشه راه طراحی و استقرار الگوی اعتباربخشی طیب در شورای عالی انقلاب فرهنگی
ایجاد ستاد فناوری کیفیت زندگی یا استانداردسازی سبک زندگی در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری
اجرای برنامه تولید دانشنامه طیب به منظور تولید و به روزرسانی چتر نظری یا نظریه کیفیت زندگی یا حیات طیبه
ایجاد بنیاد حیات طیبه به منظور بین المللی سازی نشان طیب
ابلاغ مأموریت استانداردسازی سبک زندگی و استقرار نظام اعتباربخشی طیب به سازمان ملی استاندارد
ابلاغ سیاست اتخاذ رویکرد توسعه نشان طیب در سطح بینالملل به عنوان یک نوآوری جمهوری اسلامی در حوزه کیفیت و اعتباربخشی به دستگاههای مرتبط
ایجاد سرفصل ویژه حمایت از پژوهشهای مرتبط با کیفیت زندگی و استانداردسازی زندگی در بنیاد ملی ایران به منظور پشتیبانی از پژوهشهای اساتید، پایاننامهها و رسالههای تحصیلات تکمیلی در حوزه و دانشگاه
ابلاغ مأموریت تقویت تعاملات بینالمللی در موضوع طراحی و استقرار نظام اعتباربخش طیب به وزارت امور خارجه، سازمان ارتباطات اسلامی و سایر دستگاههای مرتبط با نهادها و سازمانهای بینالمللی بویژه سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی
حمایت ویژه از شبکه شرکتهای همکار و کارگزار زیست بوم طیب
سازماندهی و تجمیع جوایز و رویدادهای اعتباربخش در سطح ملی و ابلاغ آن به سازمانها و دستگاههای متولی مثل سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو، سازمان ملی بهرهوری و سازمان دامپزشکی
اجرای جشنواره محصولات و کسب و کارهای طیب (بر اساس الگوی تعالی سازمانی طیب) برای معرفی برترینها از نظر کیفیت به عنوان یک رویداد سراسری در کشور
حمایت از برگزاری نمایشگاههای عرضه محصولات و خدمات طیب
حمایت ویژه از برنامه ملی ایجاد شناسنامه دیجیتال کیفیت برای محصولات و کسب و کارهای دارای اولویت با حمایت وزارت صمت، وزارت جهادکشاورزی، سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو و . . .
حمایت از اجرای برنامه رتبهبندی اصناف و کسب و کارهای کوچک توسط وزارت صمت با همکاری اتاق اصناف کشور.
حمایت از ورود هوش مصنوعی و زیرساختهای ملی مرتبط با آن به حوزه اعتباربخشی طیب به منظور انجام هوشمند فرایند ارزیابی محصولات و خدمات و رتبهبندی همه عوامل مرتبط با آن
References:
- قرآن مجید، ترجمه آیت مکارم شیرازی، انتشارات آستان قدس رضوی،
- حقیقی کفاش مهدی، عوامل مؤثر بر ارزش ویژه نام و نشان تجاری از منظر مشتریان، پژوهشنامه بیمه پاییز 1391 – شماره 107
- حمیدی زاده محمدرضا, کریمی علویجه, محمدرضا, رضایی, مرتضی. بررسی روابط ابعاد شخصیت و ارزش ویژه برند و نقش تعدیل گری صفات اخلاقی. تحقیقات بازاریابی نوین 2 (3)35-50 (1391).
- حاجی صادقی عبدالله و بخشیان ابوالقاسم ، مفهومشناسي و حقيقتيابي حيات طيبه از منظر قرآن، دوفصلنامه علمی – پژو هشی انسانپژوهی دینی، سال یازدهم شماره 31، بهار و تابستان 1393، صفحات 165-185
- رابرت دیویس، برندینگ در رسانههای اجتماعی (بازاریابی دیجیتال)، مترجمان: حمیدرضا سعیدنیا، سجاد خزایی، محمد نافعی، ناشر: نسل روشن، 1396
- رضوی زاده بی بی مرضیه، جهانی مسلم، زمانی حسین، بررسی روند شکلگیری برند غذایی حلال و وضعیت فعلی آن در سطح جهان، مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی، 1396
- ریشهری محمد محمدی، میزانالحکمه همراه با ترجمه فارسی، ویرایش سوم، قم دارالحدیث 1377
- زمانی حسین، کتاب کار راهنمای زیست بوم طیب، جلد اول، مؤسسه کیفیت رضوی، 1401
- زمانی حسین، فیضی جواد، واسطی عبدالحمید، فاطمی امین سیدرضا ، ناجی طبسی سارا، مطالعات مقدماتی طراحی برند غذایی طیب (مورد مطالعاتی نان طیب)، مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی، 1395
- شريعتمداري جعفر، شرح و تفسير لغات قرآني، بر اساس تفسير نمونه، ج اول، بنياد پژوهشهاي آستان قدس رضوي، 1372
- قطب محمد، روش تربیتی اسلام، روش تربیتی اسلام، مترجم سید محمد مهدی جعفری، دانشگاه شیراز، 1375
- کاتلر فیلیپ؛ آمسترانگ گری(1991) مدیریت بازاریابی، ترجمه زارع مهدی، انتشارات آموخته
- عباسی مقدم مصطفی، نقش اسوهها در تبليغ و تربيت، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1371
- ناجی طبسی سارا، زمانی حسین، فیضی جواد. تبیین شاخصهای غذای طیب بهعنوان غذای برتر نسبت به غذای ارگانیک و فراسودمند. دین و سلامت. ۱۳۹۷; ۶ (۱) :۶۲-۶۸
- مجلسی محمد باقر، بحارالانوار، مؤسسه الوفاء، بیروت، 1403ه.ق
- مؤسسه کیفیت رضوی www.rqi.ir دریافت شده در پاییز 1401
- Aziz, N. A., Ramli, N., & Raof, N. A. (2016). JAKIM: Governors of Halal Affairs. In S. Manan, F. Abd Rahman & M. Sahri (Eds.), Contemporary Issues and Development in the Global Halal Industry: Selected Papers from the International Halal Conference (pp. 131-139). Singapore: Springer.
- Bourn D, Prescott J. A comparison of the nutritional value, sensory qualities, and food safety of organically and conventionally produced foods. Critical reviews in food science and nutrition. 2002; 42: 1-34.
- Canibano, L., Ayuso, M.G., & Sanchez, P. (2000). Accounting for Intangibles: A Literature Review. Journal of Accounting Literature, Vol. 19, No. 4, Pp. 102-130.
- Dato’ Dr. Sirajuddin S et al. )2019(,”MALAYSIA MODEL: CHALLENGES IN HALAL CERTIFICATION”
- https//: en.wikipedia.org،wiki،Organic_movement
- Fischer, J. (2012). Branding halal: A photographic essay on global Muslim markets. Anthropology Today, 28(4), 18-21. doi: 10.1111/j.1467-8322.2012. 00886.x
- Fischer, J. (2011). The Halal Frontier. In J. Fischer (Ed.), The Halal Frontier: Muslim Consumers in a Globalized Market (pp. 1-30). New York: Palgrave Macmillan US.
- Fischer, J. (2012). Branding halal: A photographic essay on global Muslim markets. Anthropology Today, 28(4), 18-21. doi: 10.1111/j.1467-8322.2012. 00886.x
- Chaudry, M. M. (1997). Islamic foods move slowly into marketplace. meat processing, 36(2), 34-38.
- Hamzaoui Essoussi L, Zahaf M. Decision making process of community organic food consumers: an exploratory study. Journal of Consumer Marketing. 2008; 25: 95-104.
- Niggli U. Sustainability of organic food production: challenges and innovations. Proceedings of the Nutrition Society. 2015; 74: 83-8.
- Padel S, Röcklinsberg H, Schmid O. The implementation of organic principles and values in the European Regulation for organic food. Food Policy. 2009; 34: 245-51.
- Woese K, Lange D, Boess C, Bögl KW. A Comparison of Organically and Conventionally Grown Foods Results of a Review of the Relevant Literature. Journal of the Science of Food and Agriculture. 1997; 74: 281-93.
- Raynolds LT. The globalization of organic agro-food networks. World development. 2004; 32: 725-43.
[1] Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, JAKIM
[2] Malaysia
[3] Malaysia International Halal Showcase, MIHAS
[4] World Halal Forum, WHF
[5] Organisation of Islamic Cooperation, OIC
[6] Halal Certifying Organization
[8] John Battendieri
[9] Fair Trade
[10] Fair Trade Organization
[11] – البته دبیرخانه جشنواره طیب همیشه همواره برای درخواست نشان طیب فعال میباشد.