طراحی نظام اعتباربخش طیب برای ارتقای کیفیت زندگی با الهام از نظریه قرآنی حیات طیبه

چکیده

هدف این مقاله معرفی ظرفیت ‌های الگوی اعتباربخشی طیب برای استانداردسازی سبک زندگی بر اساس نظریه قرآن حیات طیبه است. الگوی اعتباربخش طیب در طول سال‌های 1394 تا 1401 با همکاری مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی، آستان قدس رضوی و با پشتیبانی معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری از یک ایده تا سطح آمادگی فناوری 8 توسعه یافت و شامل مجموعه‌ای از مؤلفه‌ها و فرایندهای برگرفته از معرفت توحیدی و ارزش‌های اسلامی است که به مثابه یک سیستم نرم‌افزاری به استانداردسازی سبک زندگی در حوزه تولید محصولات و خدمات می‌پردازد. این نظام با طراحی و تجاری‌سازی نشان طیب به عنوان یک نماد کیفیت آغاز شد در گام بعد با طراحی و راه اندازی سامانه‌های کیفیت طیب به منظور ارزیابی و رتبه بندی محصولات و خدمات توسعه یافت و با ایجاد شبکه‌ای از همکاران و کارگزاران متولی چرخه اعتباربخشی کیفیت به هسته اولیه‌ای از زیست‌بوم طیب تبدیل شد. در این نظام فرایند برندسازی از محصولات و خدمات برتر با مجموعه‌ای از رویدادهای جریان‌ساز و با پشتوانه نشان طیب پیگیری می‌شود. با توجه به اینکه مجموعه فرایندها، ساختار و زیرساخت‌های نرم‌افزاری این نظام در سطح نیمه‌صنعتی طراحی و عملیاتی شده است در این مقاله به کاربرد و اثر آن برای ارتقای کیفیت زندگی پرداخته می‌شود و تاثیر نظام‌مند آن در استانداردسازی و استقرار تدریجی اخلاق کسب و کار در طول زنجیره‌های تولید تا مصرف تبیین می‌گردد. با توجه به اینکه رویکرد اصلی الگوی کیفیت طیب رعایت مجموعه معیارهای اسلامی مبتنی بر اصول پنجگانه طیب یعنی، حلیت، سلامت، اصالت، برکت و جذابیت در محیط کسب و کار می‌باشد اجرای این الگو می‌تواند نوید بخش ایجاد یک سیستم جامع کیفیت باشد که معیارهای سایر نظام‌ها و استانداردهای کیفیت مانند استاندارد حلال، استاندارد ارگانیک، الگوی تجارت منصفانه و حتی الگوهای تعالی سازمانی را پوشش دهد و در صورت مشارکت کشورهای اسلامی قابلیت تبدیل شدن به یک مزیت نرم‌افزاری در زمینه ارتقای کیفیت زندگی را دارد و به عنوان یک ابزار راهبردی قدرت کشورهای اسلامی را برای مدیریت آینده جهان تقویت می‌نماید.

کلیدواژگان: برندسازی، الگوسازی، اخلاق کشاورزی، اعتباربخشی، زیست بوم طیب، حیات طیبه، نشان طیب.

1. مقدمه

قرآن کریم اصلی­‌ترین معجزه آسمانی پیامبر مکرم اسلام صلی­ الله علیه و آله و سلم می­‌باشد که رسالت آن هدایت انسان‌­ها به سوی سعادت و رستگاری ابدی است. به طور خلاصه می‌­توان این کتاب آسمانی را کتاب انسان‌­سازی و جامعه­‌سازی توحیدی نامید. متاسفانه تعالیم این معجزه الهی تا کنون در مقیاس حاکمیتی و تمدنی مورد استفاده مناسب قرار گرفته نشده است و عمده استفاده از این کتاب معطوف به ابعاد فردی و تربیتی؛ با تاکید بر ابعاد عبادی و اخلاقی بوده است. ظهور انقلاب اسلامی فضایی را ایجاد کرده است تا تجلی تعالیم قرآن کریم در ساحت­‌های انسان­‌سازی، امت­‌سازی، جامعه­‌سازی و تمدن سازی مورد توجه و بهره ­برداری قرار گیرد. مواجهه با مسائل متعدد حاکمیتی در ابعاد اقتصادی، سیاسی و فرهنگی و همچنین برنامه بلند مدت ساخت تمدن نوین اسلامی ضرورت بازخوانی تعالیم قرآن کریم را با رویکردهای کلان و راهبردی نشان می­دهد. علاوه بر این ها قرار گرفتن در فضای رقابت با انواع مکاتب و فرهنگ ­ها، ضرورت مراجعه مجدد و خالصانه به قرآن مجید را صدچندان می­ کند. این مراجعه طبعا ظرفیت­ های درک ابعاد بی­ پایان اقیانوس رحمت و هدایت قرآن مجید را تا حدی برای بندگان خدا فعال می­ کند. یکی از موضوعات اساسی در زندگی بشریت، کیفیت زندگی است. کیفیت زندگی برداشت درونی انسان­ ها از سبک زندگی است که در احساس رضایت از زندگی خلاصه می­ شود. برآیند تمامی تعالیمی که انسان ها آموخته و در زندگی خود پیاده می­ کنند در سبک زندگی آن ها خود را نشان می­ دهد و نتیجه سبک زندگی انسان ­ها تبدیل به احساس رضایت از زندگی می­ شود که نمایه و شاخص اصلی کیفیت زندگی است. قرآن کریم برای کیفیت زندگی نظریه حیات طیبه را بیان می­ کند و تعالیمی را پیش روی انسان­ ها قرار می­ دهد تا سبک زندگی خود را بر اساس آن تنظیم کنند.

با توجه به اهمیت سبک زندگی و نقش کلیدی آن در ارتقای کیفیت زندگی، ضروری است تا نظام اعتباربخش برگرفته از قرآن کریم در این رابطه استخراج شود تا مبنای ارزیابی کیفیت، برندسازی در سطح محصولات و خدمات، تدوین استانداردهای تولید محصولات و خدمات و در نهایت دست­یابی به الگوی استانداردی از سبک زندگی توحیدی در مقیاس تمدن نوین اسلامی گردد. این نظام اعتبار بخش با الهام از مضمون متعالی حیات طیبه به نظام اعتباربخش طیب نام گذاری شده است، همچنین نشان طیب به عنوان نماد محصولات و خدمات برتر پیشنهاد می­گردد تا نمایه و شاخص الگوسازی بر اساس معیارهای برگرفته از مبانی اسلامی باشد. در این نظام پیشنهاد شده است تا محصولات و خدمات با توجه به میزان رعایت معیارهای کیفی ارزیابی و رتبه­ بندی گردند تا بر اساس آن دارای اعتبار و ارزش اجتماعی و اقتصادی شوند. طراحی نظام اعتباربخش طیب در راستای استخراج نیازهای حاکمیتی و تمدنی از تعالیم قرآن کریم تعریف شده است و می­تواند بخشی از اضلاع مورد نیاز برای ساخت تمدن نوین اسلامی را تأمین نماید.

سازمان استانداردسازی بین ­المللی 

سازمان ایزو^[1] با هدف استانداردسازی بین‌المللی و با 67 کمیته فنی، توسط 25 کشور عضو در سال 1947 به صورت رسمی‌در لندن پایه‌گذاری شد. این موسسه اولین استاندارد خود را در سال 1951 و در حوزه خصوصیات ژئومتریک محصول تدوین کرد. ایزو از زمان ایجاد، اطلاعات ماهانه در مورد کمیته‌های فنی، استانداردهای منتشره و تغییرات سازمانی خود را منتشر نموده است. در سال 1961، ایزو کمیته DEVCO، کمیته‌ای برای امور کشورهای در حال توسعه بنیان نهاد و در سال 1968 عضویت هم تراز را معرفی نمود که به کشورهای در حال توسعه اجازه می‌دهد بدون پرداخت هزینه کامل عضویت، از امور استانداردسازی بین المللی ایزو مطلع شوند. ایزو در سال 2000، شروع به فروش آنلاین استانداردها کرد. ایزو بیش از 250 کمیته فنی دارد که به کمک متخصصانی از سراسر جهان، در راستای اشتراک‌گذاری دانش و ایجاد استاندارد‌های تجاری بین‌المللی داوطلبانه و مبتنی بر اجماع، که از نوآوری پشتیبانی می‌کند و راه حل‌‌هایی برای چالش‌‌های جهانی ارائه می‌دهد، فعالیت می‌کنند.

1-1تجربه نشان حلال و برندسازی آن

در سال1981، ماهاتیر محمد، نخست وزیر مالزی، پس از اینکه به قدرت رسید روند نهادینه­ سازی غذای حلال را شروع کرد. ماهاتیر در این راه غذای حلال را ملی کرد و بوروکراسی و تأییدیه آنرا در عرصه دولت متمرکز نمود که از آن زمان تا کنون باقی مانده است. مرکز اسلامی به عنوان یک دبیرخانه دائمی که توسط دولت مالزی تأمین می­شد به طور منظم وضعیت مؤسسات خدمات غذایی، هتل­ ها، رستوران­ ها، و امکانات فرآوری مواد غذایی را بررسی می­ کرد. اولین مجوزهای حلال در اوایل دهه 1980 صادر شد. این کشور که رهبری اشاعه برند حلال را بر عهده داشت در سال 1982 در پاسخ به تقاضای مصرف­ کنندگان مسلمان، بخش امور اسلامی را دوباره سازمان­دهی کرد و کمیته ملی حلال را تحت نظارت مرکز اسلامی در حوزه نخست­ وزیری با عنوان گروه توسعه اسلامی مالزی^[2] ایجاد کرد. اعضای این کمیته از وزارت بهداشت، وزارت تجارت و امور مصرف­کنندگان، گروه خدمات دامپزشکی و هم­چنین دانشمندانی از مراکز علمی بودند (Aziz, Ramli, & Raof, 2016). 

در سال 1995 اولین شرکت برای گواهی حلال تقاضا داد. در آن زمان، هیچ استانداردی با عنوان حلال وجود نداشت، اما مفاهیم حلال بومی شده بود. حمل آرم گروه توسعه اسلامی مالزی بر روی محصولات شرکتی در سال 1998 شروع شد. این آرم در سال­ های بعد بارها تغییر کرد. طرح­ های مختلف از برچسب شرکت ­ها بر روی محصولاتشان ایجاد می­شد و بر اساس آن آرم حلال گروه توسعه اسلامی مالزی نیز باز طراحی می­شد (Fischer, 2012).

مالزی نقش میزبان را در دو تا از مهم ­ترین وقایع سالانه در صنعت حلال، یعنی نمایشگاه حلال بین­ المللی مالزی^[3] و انجمن حلال جهانی^[4]بازی می­کند. از سال 2003 هر دو مورد، نقش مهمی در شهرت این کشور به عنوان مرجع جهانی و مرکز تجارت برای صنعت جدید حلال ایفا می­کنند. با پشتیبانی کامل و درگیری سنگین دولت، اعتبار و رهبری مالزی نیز در بخش حلال توسط سازمان همکاری اسلامی^[5] به رسمیت شناخته شده است (Fischer, 2011).

امروزه، مالزی پیشرو قطب جهانی حلال با ارزش صادرات سالانه 4/35 میلیارد رینگت مالزی برای محصولات حلال است، که سهمی حدود 1/5 درصد از کل صادرات کشور است. استاندارد حلال مالزی در حال حاضر به طور گسترده­ توسط چند شرکت چند ملیتی از جمله نستله، کلگیت پالمولیو و یونی لِوِر استفاده می­شود (Fischer, 2012).

نشان حلال (که در حال حاضر به یک برند جهانی تبدیل شده است) حاصل تبدیل معیارهای لااقلی دین در زمینه مواد غذایی (احکام شرعی) به استانداردهای غذایی است؛ تجربه برندسازی از نشان حلال در سطح بین­المللی نشان داد که استانداردهای برگرفته از احکام اسلامی تا چه میزان می­توانند برای مردم جهان اثرگذار و ارزش ­آفرین باشند. امروزه نشان “حلال” علاوه بر این که مورد توجه مسلمانان است در بین سایر ادیان نیز به علت سلامت و کیفیت مواد غذایی مورد توجه قرار گرفته است. نشان حلال را مي‌توان معروف‌ترين و پركاربردترين نشان کیفیت برگرفته از معیارهای اسلامي ناميد.

 این تجربه جهانی نشان می­دهد که در صورت اتخاذ یک روند مناسب و تدریجی برای ورود مبانی اسلامی به فضای زندگی از طریق استانداردهای تنظیم کننده فرایندهای تولید محصول یا خدمت، می­توان نقش کلیدی در توسعه سبک زندگی اسلامی در ایفا نمود.

 نگاه فرآیندی به روند شکل­ گیری تا تجاری­ سازی نشان حلال و با هدف الگو برداری از آن، نشان می­دهد که چگونه دستورالعمل ­های دینی به استانداردهای تولید محصول و خدمت تبدیل شدند و برند شدن آن چه آثار اقتصادی، اجتماعی، علمی و فرهنگی در سطح بین المللی ایجاد کرد به طوری که نشان حلال علاوه بر حوزه غذا در سایر حوزه­ه ای مؤثر در سبک زندگی مانند مد و لباس، لوازم آرایشی و بهداشتی، مالی و گردشگری نیز توسعه یافته است (Chaudry, 1997). نمودار زیر حجم اقتصاد حلال در دنیا را نشان می­دهد (رضوی­ زاده و همکاران، 1396).

---

---

امروزه استاندارد‌های حلال مختلفی از جمله استاندارد‌های محلی (تدوین‌شده توسط یک نهاد ملی توسعه‌دهنده استاندارد یا خود (HCO^[6]) استاندارد‌های منطقه‌ای (مانند استان^[7]دارد حلال شورای همکاری خلیج فارس) و استاندارد‌های حلال بین‌المللی (پیمان IHI و SMIIC) وجود دارد. این سازمان ­ها در حوزه تحت پوشش خود تمامی مراحل زنجیره اعتباربخشی کیفیت محصولات بر اساس استاندارد حلال را انجام می ­دهند. این زنجیره تمامی مراحل صدور گواهینامه حلال در داخل و خارج کشور را پوشش می­دهد و شامل عملیات: بازرسی اسناد و نمایه‌های کارخانه، بازرسی مکان و محصولات، گواهی حلال تولید، نظارت و اجرای حلال، مرکز بررسی و آزمایش حلال، برنامه‌های مشاوره صدور گواهینامه و ارتقا گواهی و آگاهی حلال می­باشد. در همین‌حال، دبیرخانه شورای حلال مالزی تدوین و توسعه سیاست‌گذاری صدور گواهینامه و همچنین توسعه و اجرای برنامه‌های بین‌المللی و چندجانبه حلال را مدیریت می‌کند (داتو و همکاران، 2019).

2-1 نشان کوشر

برای قرن‌ها، مصرف‌کنندگان کوشر وعده‌های غذایی خانگی را که از غذای تازه تهیه‌شده مورد اعتماد آماده می‌شد، استفاده می‌کردند. با صنعتی‌شدن با شتاب عرضه موادغذایی در آمریکا، محصولات تولیدشده در کارخانه‌های دور دست، به قفسه‌های فروشگاه رسید. خانواده‌های پایبند به کوشر به برچسب مواد تشکیل‌دهنده به عنوان روشی برای تشخیص وضعیت کوشر محصول اعتماد کردند. اما این روش در بهترین حالت هم به دلیل عدم دقت و صحت کافی مشکل‌ساز بود. مصرف‌کنندگانی که می‌خواستند قانون تورات و سنت را زنده نگه دارند، به راه‌حلی نیاز داشتند. ورود گواهینامه کوشر- مفهومی‌که برآمده از نیاز به اطمینان و تلاش برای ارائه آن است، این راه‌حل بود.

اولین آژانس مستقل صدورگواهینامه کوشر توسط اتحادیه ارتدوکس (OU) در سال 1924 در ایالات متحده توسط آبراهام گلدشتاین تاسیس شد. گواهینامه کوشر در دهه 1930 و در زمانی که برندهای مهمی‌مانند کوکاکولا به دنبال اخذ گواهی برای گسترش بازار خود بودند، گسترش یافت و گسترش غذاهای کارخانه‌ای پس از جنگ جهانی دوم با رونق تائیدیه کوشر همزمان شد. در سال 1935 گلدشتاین، نیاز به نظارت موادغذایی کوشر را تشخیص داد و دومین آژانس صدورگواهینامه یعنی لابراتوارهای کاشروس OK را برای رفع این نیاز تاسیس کرد. با پایبندی دقیق به قوانین یهود و بسترسازی قوی در شیمی ‌موادغذایی، گواهینامه کوشر گلدشتاین استاندارد جدیدی از اعتماد را بین سازندگان و مصرف‌کنندگان موادغذایی معرفی کرد. این آژانس در سالهای بعد با اتکا به آگاه‌سازی مشتریان، تیم بازرسان متخصص و آموزش‌دیده، استانداردسازی در حوزه‌های جدید و سرمایه‌گذاری در بانک اطلاعاتی جامع برای استفاده داخلی و استفاده مشتریان به یکی از آژانس‌های پیشرو در زمینه کوشر مبدل شد که زیرساخت‌های تخصصی آن از شعبه مرکزی نیویورک گرفته تا دفاتر وابسته و نمایندگان بین‌المللی در سراسر جهان توسعه یافته است.

3-1 تجربه استاندارد ارگانیک

در دهه 1970، جنبش‌های جهانی مرتبط با آلودگی محیط‌زیست ناشی از مواد شیمیایی پایستار، توجه خود را به کشاورزی ارگانیک معطوف کردند. یکی از اهداف جنبش ارگانیک، افزایش مصرف غذاهای محلی بود که با شعارهایی مانند (کشاورز خود را بشناس، غذایت را بشناس) ترویج می‌شد. در سال 1972، فدراسیون بین‌المللی جنبش‌های کشاورزی ارگانیک (IFOAM) در ورسای فرانسه تاسیس شد. IFOAM به اشاعه اطلاعات در مورد اصول و رویکردهای کشاورزی ارگانیک در میان مرزهای ملی و زبانی اختصاص داشت. در همان سال، جان باتندیری^[8]، سانتاکروز ارگانیک را تاسیس نمود که برخی از اولین محصولات ارگانیک بسته‌بندی شده را به بازار عرضه می‌کرد.

در دهه 1980، گروه‌های مختلف کشاورزی و مصرف‌کننده در سراسر جهان، به منظور اطمینان از استانداردهای تولید فشارهای جدی‌ را برای وضع مقررات دولتی تولید ارگانیک شروع کردند. این امر منجر به وضع قوانین مختلف و استانداردهای صدورگواهینامه در طول دهه 1990 تا به امروز شد. امروزه قراردادن کلمه ارگانیک در کنار یک محصول غذایی مزیت بازاریابی ارزشمندی در بازار مصرف محسوب می‌شود، اما تضمین نمی‌کند که محصول به طور قانونی نیز ارگانیک باشد. صدورگواهینامه برای محافظت از مصرف‌کنندگان در برابر سوء استفاده از این اصطلاح و خرید آسان ارگانیک است. با این‌حال به دلیل هزینه بالای صدورگواهینامه و قوانین دست‌و پاگیر آن، رویکرد‌های مختلفی برای صدورگواهینامه با استفاده از اصطلاحات تعریف نشده متداول مانند طبیعی و اصیل در حال به وجودآمدن هستند. به عنوان مثال در ایالات متحده، انجمن مخصوص کشاورز به کشاورز (کشت طبیعی گواهی‌شده) یک طرح برچسب‌زنی بومی غیرانتفاعی جایگزین برای مزارع کوچک که با استفاده از روش‌های USDA Organic کشت می‌شوند اما بخشی از برنامه صدور گواهی ارگانیک USDA نیستند، ارائه می‌دهد.

در برخی از کشور‌ها، استاندارد‌های ارگانیک توسط دولت تدوین و نظارت می‌شود. ایالات متحده، اتحادیه اروپا، کانادا و ژاپن دارای قانون‌گذاری جامع ارگانیک هستند و اصطلاح «ارگانیک» تنها می‌تواند توسط تولیدکنندگان مجاز استفاده شود. در کشور‌هایی که قوانین ارگانیک ندارند، ممکن است دستورالعمل‌‌های دولتی وجود داشته یا نداشته باشد، در حالی که صدورگواهینامه توسط سازمان‌های غیرانتفاعی و شرکت‌های خصوصی اتفاق می‌افتد. با این‌حال، در سطح بین‌المللی، مذاکرات متناسب‌ سازی در حال انجام بوده و برخی توافقنامه‌‌ها در حال حاضر برای هماهنگ‌سازی گواهینامه بین کشور‌ها و تسهیل تجارت بین‌المللی در حال تکمیل است. در سال 2011 IFOAM برنامه جدیدی تحت عنوان خانواده استاندارد‌های IFOAM معرفی کرد که تلاش دارد هماهنگی را ساده‌سازی کند. چشم‌انداز این برنامه استقرار یک مرجع جهانی واحد (COROS) برای دستیابی به کیفیت استاندارد‌ها به جای تمرکز بر توافقنامه‌‌های دوجانبه است.

محصولات ارگـانـیک بـدون اســتفاده از آفـت‌کش‌ها، علف‌کش‌هـاي مصـنـوعــی و ارگانیسم‌هاي اصلاح شده ژنتیک تولید می­شوند. تولید محصولات ارگانیک بر اساس چهار اصل بهداشت، اکولوژی، انصاف و مراقبت می‌باشد (جدول 2) (پادل و همکاران، 2009). استاندارد ارگانيك همه مراحل زنجيره توليد از آماده‌سازي زمين كشاورزي تا بسته­بندی محصول به صورت خام يا فرايندشده را شامل می­شود (وویز و همکاران، 1397). محصولات خام و تازه ارگانيك داراي عطر و طعم بهتر و ارزش غذایی بالاتری نسبت به ساير محصولات مي‌باشند، اگر چه در مواردی فراورده‎های ارگانیک خصوصیات حسی مطلوبی ندارند (بورن و پرسکات، 2002). محصولات ارگانیک سهم کوچکی از بازار مواد غذایی جهان را تشکیل می‌دهند، اما گسترش گواهی‌ها و افزایش در دسترس بودن این محصولات در سوپر مارکت‌ها باعث رشد سریع‌تر این محصولات شده است (رینولدز، 2004) به طوری که بازار این محصولات در سال 2012 به 51 میلیارد پوند رسید (نیگلی، 2015). با این حال مواد غذایی ارگانیک در نزد مصرف­کنندگان به عنوان غذای سالم، مغذی‎تر و امن‌تر شناخته می­شوند و مصرف این محصولات نشانه­ اهميتي است كه انسان امروزي براي سلامتي و امنيت خود و محيط زيست اطرافش قائل است (حمزاویی و زاآف، 2008).

اصول	توضیحات
اصل سلامت	کشاورزی ارگانیک باید حفظ و ارتقاء سلامت خاک، گیاه، حیوان و انسان که هیچ یک از دیگری مجـزا و مستقل نیست را افزایش دهد. این اصل خاطرنشان می‌سازد که سلامت افراد و جوامع انسانی از سلامت اکوسیستم مجزا نبوده و خاک‌های سالم، محصولات سالم و حیوانات و انسان‌های سالم را به وجود می‌آورند.
اصل اکولوژی	کشاورزی ارگانیک باید براساس سیستم ها و سیکل‌های اکولوژیکی، کار با آنها، رقابت آنها و کمک به پایداری آنها بنیان گذاشته شود.
اصل عدالت و انصاف	کشاورزی ارگانیک باید با توجه به فرصت‌ها و قابلیت‌های زندگی و محیط‌های عمومی اطمینان از انصاف را ایجاد نمایند. انصاف به وسیله عدالت، احترام، رعایت ملاحظات تقسیمات جهان، ارتباطات بین انسانی تا وابستگی به دیگر زندگی‌های آفریده شده را شامل شود.
اصل مراقبت	کشاورزی ارگانیک باید به صورت پیشگیرانه و مسئولانه به منظور حمایت از سلامت و آسایش نسل‌های بعد و محیط مدیریت شود.

بررسی اصول کشاورزی ارگانیک نشان می­دهد که انسان­ ها با درک حقوق محیط زندگی، محصولات کشاورزی، انسان­ های عصر حال و آینده و همچنین ارتباط بین سلامت محیط زندگی با انسان­ها، تلاش کرده است تا از طریق برندسازی این استاندارد آنها را رعایت نماید و به این وسیله سلامت انسان­ ها و محیط زندگی را تضمین نماید.

4-1 تجربه نشان تجارت منصفانه

یکی دیگر از نشان­ های کیفیت که در سدد تعریف و استقرار ارزش­های اخلاقی در فضای کسب و کار است نشان تجارت منصفانه است. هدف تجارت منصفانه[9] بهبود شرایط زندگی و کار تولیدکنندگان و کارگران در کشورهای در حال توسعه است. این مفهوم ابتدا در دهه ۱۹۴۰ در اروپا شکل گرفت و سپس در دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ با تأسیس سازمان‌هایی مانند سازمان تجارت عادلانه^[10] و نان‌های عادلانه¹¹ گسترش یافت. تجارت منصفانه چند معیار کلیدی دارد که شرکت‌ها و تولیدکنندگان باید آنها را رعایت کنند:

قیمت عادلانه: تولیدکنندگان باید قیمت منصفانه‌ای برای محصولات خود دریافت کنند که بالاتر از هزینه‌های تولید باشد.

شرایط کاری مناسب: کارگران باید در شرایط ایمن و بهداشتی کار کنند و از حقوق و مزایای مناسب برخوردار باشند.

توسعه پایدار: تولیدات باید به‌گونه‌ای توسعه یابند که بر محیط زیست آسیب نرساند و منابع طبیعی حفظ شوند.

نهادسازی و توانمندسازی: جوامع محلی باید بتوانند به‌طور مستقل سازماندهی و بهبود یابند.

شفافیت و شراکت: سازوکارهای تجاری باید شفاف و بر اساس همکاری و شراکت باشند.

امروزه تجارت منصفانه در سطح جهانی به یکی از نشان­های کیفیت محبوب و پذیرفته‌شده تبدیل شده است. با افزایش آگاهی‌های اجتماعی و اکولوژیک، تقاضا برای محصولات مورد تایید این نشان در کشورهای توسعه‌یافته به ویژه اروپا و ایالات متحده افزایش یافته است. در سال ۲۰۲۱، تخمین زده شد که بازار تجارت منصفانه به ارزش بیش از ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. برندهایی که از اصول تجارت منصفانه پیروی می‌کنند در حال گسترش هستند و به مصرف‌کنندگان کمک می‌کنند تا انتخابی اخلاقی‌تر داشته باشند.

5-1 مفهوم برند سازی، هدف و نتایج آن

برند یک نام، عبارت یا اصطلاح، نشانه، علامت، نماد، طرح یا ترکیبی از آن ها می­باشد که هدف آن معرفی کالا یا خدمتی است که یک فروشنده یا گروهی از فروشندگان عرضه می­کنند و به این وسیله آنها را از محصولات شرکت های رقیب متمایز می­سازند. برند نمایانگر تعهد یک فروشنده برای ارائه مجموعه­ای از ویژگی ها، مزایا و خدمات خاصی به خریداران است (کاتلر، 1991). این تعریف بیان می­کند که ریشه اصلی این ارزش، ایجاد ذهنیت در مشتری است و برند برای او چیزی بیش از یک نشان است(اسچالتز و بارنز، 1999). بنابراین برند تداعی کننده مجموعه­ای از ارزش­ های بارگذاری شده بر روی یک نشان تجاری است.

برندسازی فرایندی است که موجب می­شود تا یک محصول، سازمان یا نشان تجاری شهرت یافته و در نزد مشتریان دارای اعتبار و ارزش ویژه ­شود. با توجه به اینکه مرحله انتهایی چرخه هر کسب و کار به فروش و استفاده از محصول توسط مشتریان منتهی می­شود لذا سرمایه­ گذاری برای جلب توجه و رضایت مشتریان هدف مشترک صاحبان برندهای تجاری است. رقابت برندهای مختلف برای کسب سهم بیشتری از بازار، منجر به تمرکز سرمایه ­گذاری­ برای ارتقای کیفیت و ارزش­ ذاتی محصولات و همچنین توسعه دانش تبلیغات به منظور جلب رضایت و نظر مشتریان نسبت به محصولات شده است. معیارهای میزان فروش، رضایت مشتریان، وفاداری مشتریان نسبت به یک برند تجاری، تکرار تجربه خرید و تداعی مشتریان از یک برند از شاخص­های اصلی ارزش­ گذاری برندهای تجاری هستند (کفاش، 1391). بنابراین یک برند چکیده­ای از هویت، اصالت، ویژگی و تفاوت است. به همین دلیل نقش برندهای تجاری در فضای کسب و کار حیاتی هستند. برندها، مزیت ها و منافعی ایجاد میکنند که هم برای تولیدکنندگان و هم برای مصرف کنندگان قابل ادراک است (کاتلر، 1991).

امروزه ارزشگذاری برندهای تجاری یکی از ابعاد اصلی اقتصاد کشورها و شرکت­ های بزرگ می­باشد. دارایی برخی از برندهای تجاری از تولید ناخالص بسیاری از کشورهای جهان بیشتر است.

در طی سال های اخير به طور مستمر بر اهمیت اهمیت دارایی­ های نامشهود افزوده شده است طوری که میانگین نسب دارایی های نامشهود به کل دارایی ­ها در شرکت­ های آمریکایی از 5 درصد در سال 1978 به 75 درصد در سال 2002 رسید (کانی­بانو و همکاران، 2000).

در تعیین ارزش یک برند عوامل زیادی ایفای نقش می کنند که مهمترین آنها شامل سابقه تولید، ارزش ­های ذاتی محصول یا خدمت (کیفیت)، تبلیغات، خدمات پس از فروش، تنوع و نوآوری در تولید، توجه به نیاز مشتریان و . . . می­باشند. برای حفظ و یا ارتقای ارزش یک برند تجاری لازم است مجموعه ­ای از دانش ­ها، فناوری­ ها و همچنین سرمایه­گذاری­ ها مورد استفاده قرار گیرد که از میان آن ها می­توان به دانش و فناوری ­های مرتبط با تولید و عرضه محصول، دانش و فناوری­ های مرتبط با معرفی و تبلیغ محصول، دانش و فناوری ­های مرتبط با دریافت بازخورد از مشتریان، دانش و فناوری­ های اقتصادی، بازرگانی و روانشناسی مشتریان اشاره کرد.

یکی از رویکردهای جدید در حوزه برندسازی، کاربرد آن در حوزه ترویج ارزش­ های اخلاقی و فرهنگی است. ارزش­ های اخلاقی و فرهنگی هم می­توانند ارزش ذاتی برند را تعیین کنند، یا آنرا ارتقا بخشند و یا بخشی از آثار برند شدن یک نشان تجاری یا اعتباربخش باشند. نتایج برخی از پژوهش ­ها نشان می دهند که دو بعد مسئولیت پذیری و پویایی روی ارزش ویژه برند اثر معنادار دارد و متغیر صفات اخلاقی روی رابطه متغیرهای مسئولیت پذیری و پویایی با ارزش ویژه برند نقش تعدیل گر را بازی می نماید(حمیدی­زاده و همکاران، 1391).

تجربه برخی از برندهای مشهور نشان داده است که بهره­ گیری از فرایند برندسازی برای فرهنگ ­سازی و ایجاد برخی از هنجارها در سطح جامعه بسیار کارآمد است، نشان حلال برای التزام به معیارهای اسلامی در فرایند تولید محصولات و خدمات، استاندارد ارگانیک برای التزام به اصول سلامت محیط زیست سالم، کشاورزی سالم و انسان سالم نمونه ­ای از کارآیی فرایند برندسازی در انتقال یا توسعه ارزش ­های بنیادی یا اخلاقی می­باشند.

6-1 الگوسازی و فصل مشترک­ های آن با برندسازی

الگو يا اسوه بر وزن عُروه به معناي آن حالتي است كه انسان به هنگام پيروي كردن از ديگري به خود مي­گيرد و به تعبير ديگر همان تأسي جستن و اقتدا كردن است (در نثر طوبي آمده است، چيزي كه بدان تأسي بايد جست و يا مانند آن عمل بايد كرد همچون خوي و صفات نيكي است كه در رسول خدا صلي ­الله عليه و آله وجود داشت) . . . اين واژه گاه در كارهاي خوب به كار مي­رود و گاه در كارهاي بد. . . (شریعت مداری، 1372).

بررسی ادبیات فرهنگ­ سازی در منابع اسلامی نشان می­ دهد که یکی از راهبردهای اصلی فرهنگ ­سازی، الگوسازی از رفتارها، محصولات و انسان­ های برتر می­باشد. بسیاری از شعائر اسلامی در همین راستا معنا می­یابند که پرچم ذکر برخی از ارزش ­های بنیادی یا اخلاقی را در جامعه برافراشته می­کنند. بنابراین در صورت ایجاد یک نمونه مناسب از هر پدیده­ای لازم است به منظور توسعه آن در سطح جامعه فرایند الگوسازی انجام شود تا ارزش ­های تولید شده توسط وی در مقیاس اجتماعی تسری یابد. الگوسازی بهترین روش و کارمدترین راه برای ترویج ارزش­های معنوی و اخلاقی است به طوری که می­توان آنرا به عنوان اصلی­ ترین راهبرد جامعه سازی در نظر گرفت؛

بررسی متون اسلامی نشان می­دهد که نقش الگوها در نظام تربيتي اسلام نقشي اساسي، نافذ و مؤثر است(عباسی مقدم، 1371) ، چراكه وجود الگو در متن زندگي مردم، علاوه بر اينكه نمودار اجرايي بودن معارف آسماني دين مقدس مي­باشد، آثار و نتايج عملي آنرا نيز به خوبي نشان مي­دهد، آثاري كه جز از رهگذر عملي كردن دين به ظهور نخواهد رسيد. علاوه بر اين­ها الگوها روش اجرا، نحوه اقتداء و تطبيق معارف دين در شرايط مختلف زندگي را نيز نشان مي­دهند. یک الگو همچون خورشيدي است كه با طلوع خود تمام تاريكي­ هاي جهل، انكار، ترديد و كاهلي نسبت به تعالیم دینی را از بين مي­برد. به فرموده محمد قطب:

عملي­ ترين و پيروزمندانه ­ترين وسيله تربيت، تربيت با يك نمونه عملي و سرمشق زنده است…. به همين دليل اسلام، سرمشق دادن را بزرگ­ترين وسيله مي­داند و پايه روش تربيتي خود را بيش از هر چيز بر اين سنگ استوار مي­سازد (محمد قطب، 1375).

الگوسازی در مکتب اسلام به حدی مهم است که شرط اساسی برای عالمان دین که دست ­اندرکار تعلیم بندگان خداوند هستند این است که خود نمودار عینی تعالیمی باشند که به دیگران می­آموزند؛ به فرموده امیرمؤمنان علی علیه ­السلام:

من نصب للناس اماما فعليه ان يبدء بتعليم نفسه قبل تعليم غيره و ليکن تاديبه بسيرته قبل تاديبه بلسانه و معلم نفسه و مؤدب ها احق بالاجلال من معلم الناس و مؤدبهم، کسي که خود را امام مردم قرار داد اول بايد نفس خودش را تعليم دهد، قبل از تعليم ديگران، و بايد ديگران را باسيرة عملي تربيت کرد قبل از آنکه با زبان تربيت کرد و کسي که خود را تربيت کرد به اجلال سزاوارتر از کسي است که مردم را تربيت مي‌کند(ری­شهری، 1377).

الگوها در صورتی که مستند به مبانی نظری دین اسلام باشند می­توانند علاوه بر انتقال مفاهیم اصیل دین به عنوان یکی از عناصر اصلی تربیت و فرهنگ ­سازی ایفای نقش نمایند به همین دلیل در آیه 21 سوره احزاب خدای متعال رسول مکرم اسلام صلی ­الله علیه و آله و سلم را به عنوان الگوی همه مشتاقان خدای متعال معرفی می­نمایند تا با الهام از سیره و روش ایشان برنامه زندگی خود را تنظیم کنند به نحوی که روش ایشان در سرتاسر جامعه اسلامی تسری یابد و تبدیل به فرهنگ جامعه شود.

لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِّمَن كَانَ يَرْجُو اللَّهَ وَالْيَوْمَ الْآخِرَ وَذَكَرَ اللَّهَ كَثِيرًا، قطعا براى شما در [اقتدا به] رسول خدا سرمشقى نيكوست براى آن كس كه به خدا و روز بازپسين اميد دارد و خدا را فراوان ياد می ‏كند.

بررسی الگوی توسعه برندها و بنیان­ های مفهومی آنها و رابطه آنها با فرایند الگوسازی در ادبیات دینی نشان می­دهد که نقشی که الگوسازی در توسعه برخی از ارزش ­ها یا هنجارها در فضای اجتماعی و فرهنگی ایفا می­کند در فضای اقتصادی و تجاری توسط برندها ایفا ­می­شود. تجربه برخی از نشان­ه ای تجاری و اعتباربخش مانند نشان حلال نشان داده است که استانداردهای برگرفته از احکام اسلامی تا چه میزان می­توانند برای مردم جهان اثرگذار و ارزش ­آفرین باشند. همچنین، بسیاری از سازمان‌های غیردولتی و برنامه‌های دولتی به ترویج و حمایت از تولیدکنندگان عادلانه کمک می‌کنند. با این وجود، چالش‌هایی نیز وجود دارد، از جمله تفاوت در استانداردها و نهادهای صدور گواهی، و همچنین نیاز به افزایش آگاهی در مورد مزایای تجارت منصفانه. به طور کلی، تجارت منصفانه رو به رشد است و به عنوان یک ابزار موثر برای کاهش فقر و افزایش عدالت اجتماعی در حال توسعه است.

2. مساله اصلی پژوهش

این پژوهش در سدد پاسخگویی به این سئوال است که آیا با الهام از منظومه معارف، ارزش­ های اخلاقی و احکام قرآن کریم می­توان به یک نظام منسجم و قابل توسعه برای استانداردسازی سبک زندگی دست یافت؟ به گونه ­ای که این نظام بتواند زنجیره تولید تا مصرف محصولات و خدمات مورد نیاز جامعه را در جهت افزایش کیفیت و رعایت معیارهای اسلامی و اخلاقی استانداردسازی نماید؛ این استانداردسازی بایستی بتواند مجموعه حدود و حقوق مرتبط با عوامل مؤثر در زنجیره تولید را بر اساس نگرش توحیدی لحاظ نماید و موجب توسعه سلامت، عدالت، برکت، جذابیت و سایر ارزش­ های دخیل در ارتقای کیفیت کل زنجیره شود.

3. هدف پژوهش

هدف اصلی این پژوهش طراحی یک الگوی مناسب برای استانداردسازی سبک زندگی و در نتیجه ارتقای کیفیت زندگی بر پایه آن است. اصل کارآیی و اثربخشی ایجاب می­کند که این الگو یا نظام بایستی از مؤلفه­ های برخوردار باشد:

• مجموعه مراحل تولید محصول یا خدمت را لحاظ نماید.
• مجموعه عوامل فعال در فرایند تولید محصولات و خدمات را در طول زنجیره­ های تولیدی مورد توجه قرار دهد.
• قابلیت تبدیل شدن به یک استاندارد یک پارچه (فرایندی) شامل حدود و حقوق همه عوامل مرتبط (جامع) در زنجیره تولید محصولات و خدمات را داشته باشد.
• قابلیت تبدیل شدن به یک نرم­افزار قابل بهره­ برداری توسط همه عوامل مرتبط شامل حاکمیت، متولیان و کارگزاران نظام اعتباربخشی و سایر بهره ­برداران باشد.
• قابلیت توسعه در مقیاس­ه ای ملی و بین­ المللی را داشته باشد.
• بتواند به عنوان یک سیستم کارآمد به استقرار دین (منظومه معارف، ارزش ­ها و دستورالعمل­ های اسلامی) در جامعه کمک نماید.

4. نظام اعتباربخش طیب

همان طوری­ که در بخش­ های قبلی بیان شد هر کدام از الگوهای اعتباربخش، دارای یک ایده یا نظام معرفتی، مجموعه­ ای از معیارها در قالب استانداردها، ساختار اجرایی کردن استانداردها، فرایند ارزیابی و صدور گواهی و همچنین برخی رویدادهای جریان­ ساز می­باشند. این منظومه تلاش می­کند تا دامنه تأثیر و نفوذ استاندارد یا نشان کیفیت را در سطح جامعه مشتریان توسعه بخشد و اعتبار آن را روز به روز افزایش دهد.

اغلب نشان­ه ای کیفیت و استانداردهای معرفی شده تا کنون ناظر به کیفیت محصولات، خدمات و حداکثر سازمان­ ها هستند در حالی که در سطحی متمایز از همه نظام ­های اعتباربخش، الگوی اعتباربخشی طیب که بر گرفته از نظریه حیات طیبه می­باشد هدفش را ارتقای کیفیت زندگی تا تحقق حیات طیبه و استانداردسازی زندگی بر اساس معیارهای توحیدی می­داند؛ در این زمینه روایت زیر از امام باقر علیه ­السلام دیدگاه راهبردی حاکم را ارائه می­نماید:

الکَمال کُل الکَمالِ اَلتَفَقَّهُ في الدّين وَ الصَّبرُ عَلی النائِبَه وَ التَقديرُ المَعيشَه؛ _{بحار الانوار ،ج 78، ص172}؛

عالی ترین درجه کمال (برای هر انسان و جامعه­ ای) وابسته به تحقق سه مؤلفه اصلی است؛

• ظرفیت ­سازی برای دست­یابی به دانش هدایت و راهبری جامعه (شاخص نظام علم و فناوری)
• ظرفیت­ سازی برای تحمل سختی­ ها (شاخص فرهنگ عمومی)
• استانداردسازی زندگی (شاخص اصلی نظام ملی استاندارد و کیفیت)

بنابراین رویکرد اصلی در الگوی اعتباربخشی طیب بر مبنای نظریه حیات طیبه، فراتر از استانداردسازی محصولات و خدمات استانداردسازی زندگی می­باشد. همچنین در راستای عمومی سازی ابزارهای ذکر شده و تسهیل فرایند تجاری ­سازی نشان طیب، سامانه­ های کیفیت طیب طراحی شده ­اند که به عنوان یک ابزار فناورانه و هوشمند می­توانند برای هر محصول یا سازمان یک شناسنامه دیجیتال آنلاین را ارائه نمایند. همچنین برای توسعه الگوی اعتباربخشی طیب و همچنین تبدیل کیفیت طیب به یک ذائقه و فرهنگ عمومی مجموعه ­ای از رویدادهای جریان­ ساز نیز طراحی شده است که موجب گسترش تدریجی ذائقه طیب در سطح فرهنگ عمومی خواهد شد.

نظام اعتباربخشی طیب با الهام از قرآن کریم، استانداردسازی سبک زندگی را بر مبنای پنج اصل حلیت، سلامت، اصالت، برکت و جذابیت ممکن می‌سازد. این الگو نه‌تنها می‌تواند به یک مزیت نرم‌افزاری برای کشورهای اسلامی تبدیل شود، بلکه ابزاری استراتژیک برای ترویج اخلاق کسب‌ و کار و ارتقای کیفیت زندگی در سطح جهانی است.

5. بخش های اصلی نظام اعتباربخشی طیب

5-1. مضمون متعالی حیات طیبه؛ چتر نظری

الگوی اعتباربخشی طیب بر گرفته از نظریه حیات طیبه می­باشد. مضمون متعالی حیات طیبه که در قرآن مطرح شده است نشانگر یک زندگی با کیفیت و متعالی است که همزمان خوشبختی در دنیا و آخرت را تأمین می­نماید. به عبارت دیگر حیات طیبه زندگی با کیفیت یا با کیفیت­ترین زندگی در پرتو قرب الی الله است. دستیابی به حیات طیبه نتیجه تنظیم سبک زندگی بر اساس دستورالعمل ­ها و ارزش­ های اسلامی (استانداردسازی سبک زندگی) و همچنین متعادل­ سازی بهره­ مندی­ های مادی و معنوی است. حیات طیبه همچنین به معنای تبلور دین در زندگی فردی و اجتماعی است لذا در مسیر اقامه دین تحقق حیات طیبه می­تواند به عنوان هدف متعالی و راهبردی محسوب گردد.

حاجی صادقی و بخشیان، 1393 در پژوهشی به مفهوم ­شناسی و حقیقت ­یابی حیات طیبه در قرآن پرداختند آن ها ضمن بررسی نظریات تفسیری علامه طباطبایی ره، آیت الله جوادی آملی و امام خمینی ره علاوه بر تحلیل آیات مرتبط با حیات طیبه به ارائه مفهوم حیات طیبه، فرایند دست­یابی و آثار آن در دنیا و اخرت پرداختند. بر این اساس حیات طیبه یک حیات برتر و متعالی است که نتیجه جریان دادن ایمان و عمل صالح به معنای واقعی و جامع در وجود انسان و جوامع محقق می­شود، این حیات برتر حاصل حلول روح و نوری متعالی است که زندگی انسان را به حقیقت توحید متصل می­کند و موجب شکوفایی ابعاد وجودی انسان از جمله عقل و مراتب متعالی وجود او می­شود؛ حیات طیبه از زندگی دنیوی آغار می­شود و مرحله کامل و متعالی آن در آخرت تحقق می­یابد.

بنابراین تحقق حیات طیبه بایستی بایستی به عنوان رویکرد غالب در تمامی سیاست­ گذاری ­ها و اهداف راهبردی نظام اسلامی مورد توجه قرار گیرد. البته دستیابی به این هدف در پرتو شناخت اهداف و مقاصد در تمامی ابعاد زندگی، اجرای دستوالعمل­ ها و ارزش­ های اخلاقی (در پرتو نگرش توحیدی به زندگی در ابعاد فردی و جمعی) ممکن خواهد بود.

2-5 نشان طیب؛ نمایه ­سازی از محصولات و خدمات برتر

همانطوری­ که در فصل قبلی بیان شد واژه قرآنی طیب به دو دلیل مناسب­ ترین عنوان و ارتقای کیفیت زندگی می­ باشد:

واژه طیب نماد حیات طیبه است و حیات طیبه بالاترین کیفیت زندگی در قرآن مجید است.

واژه طیب در موضوعات مختلف به کار رفته است و در هر موضوع دلالت بر بالاترین سطح کیفیت می­ نماید. بنابراین می­تواند به عنوان نمایه محصول خوب، انسان ­خوب، فرایند یا خدمت خوب، سازمان یا جامعه مطلوب مورد استفاده قرار گیرد.

بر این اساس می­توان از نشان طیب به عنوان نماد یا نشان مناسب برای الگوسازی از محصولات و خدمات مطلوب استفاده نمود. بر اساس مطالعات انجام شده برای نشان طیب پنج اصل حلیت، سلامت، اصالت، برکت و جذابیت در نظر گرفته شده است که نشان­ دهنده یک نگاه جامع و فرایندی به کیفیت می­باشد. استقرار این نگاه در طول زنجیره ­های تولیدی بخصوص زنجیره­ های غذایی می­تواند سلامت و امنیت مواد غذایی، محیط زندگی و جامعه مصرف ­کنندگان را تضمین نماید. با توجه به جامعیت الگوی کیفیت طیب، توسعه این تفکر و نشان در سطح ملی و بین­ المللی می­تواند برای کشورهای اسلامی هویت ­ساز و وحدت آفرین باشد و نقش آنها را در ارتقای کیفیت زندگی جامعه بشری برجسته ­تر نماید. نشان طیب علاوه بر اینکه بر گرفته از نگرش اسلام به کیفیت زندگی می ­باشد مکمل نشان حلال نیز است (حلال نماد رعایت خطوط قرمز دین و طیب نماد احراز کیفیت مطلوب در پنج بعد حلیت، سلامت، برکت، جذابیت و اصالت) و قدرت نفوذ بسیار بالایی در فضای بین ­­الملل خواهد داشت.

5-3 بوم کیفیت طیب؛ ابزار سنجش و کمی­سازی کیفیت

رتبه ­بندی کیفیت محصولات و خدمات نیازمند یک الگوی مناسب برای کمی­سازی کیفیت یا پارامتری کردن آن می ­باشد، در این زمینه با تحلیل معنای واژه طیب در قرآن و حدیث و همچنین بررسی کاربردهای آن در زمینه­ های مختلف، بوم کیفیت طیب طراحی گردید. با استفاده از بوم کیفیت طیب یک محصول یا خدمت را می­توان ارزیابی و طراز کیفی آنرا تعیین نمود. در صورت اجرایی شدن نظام رتبه­ بندی محصولات و خدمات تولید کنندگان محصولات و خدمات، طراز یا رتبه خود را در دامنه کیفیت تولید شده به روشنی متوجه می­شوند و می­توانند برای ارتقای آن با توجه به معیارهای معرفی شده در بوم کیفیت طیب آن تلاش نمایند. بوم کیفیت طیب جامع­ترین الگوی کیفیت می­باشد که شامل یک مضمون بنیادی، 5 رکن اصلی، 20 مؤلفه، 59 شاخص و متناسب با هر محصول یا خدمت تعداد قابل توجهی سنجه برای سنجش کیفیت می­باشد. این بوم به نحوی طراحی شده است که تمامی الزامات کیفیت در سطوح محصول یا خدمت؛ کارکنان، محیط کار، محیط زندگی و آثار فرهنگی و اجتماعی را تحت پوشش قرار می­دهد. در مدل تصویری زیر نمایی از این بوم تا لایه سوم نشان داده شده است:

---

---

بوم کیفیت طیب در لایه پنجم و ششم به سایر استانداردهای کیفیت مانند استانداردهای ملی، معیارهای سازمان غذا و دارو، استانداردهای ارگانیک و حلال، الگوهای رشد و تعالی مانند EFQM، مقررات و قوانین ملی و منطق ه­ای متصل می­گردد. بوم کیفیت طیب یک زیرساخت مفهومی برای ارزیابی کیفیت محصولات و خدمات می­باشد و از ظرفیت لازم برای تعریف شاخص ­ها و سنجه ­های کیفی متناسب با محصولات و خدمات مختلف برخوردار می­باشد؛ این تطبیق بر اساس تعریف ارکان نشان طیب صورت می­گیرد که در جدول زیر ارائه شده است:

ارکان اصلی	الزامات و ویژگی‌ها
جذابیت و آراستگی (ظاهری و معنوی)	الزامات: آراستگی محیط و کارکنان، نظم، پاکیزگی، زیبایی، سرسبزی و . . .، با تأکید بر آراستگی­های معنوی و انسانی (ادب، خوش­خلقی، متانت و . . .) قیدها: پرهیز از اسراف و تجمل، تأکید بر استفاده از نمادهای معنادار و هویت­ساز، طبیعی و اصیل، تناسب مأموریت با طرح­ های هویت­ بخش
حلیت	الزامات: رعایت کامل چارچوب­ های شرعی و قانونی (برای نمونه اخذ مجوزهای شرعی و قانونی، حجاب و عفاف، انصاف در خرید و فروش، پرهیز از اسراف به طور کامل) رعایت توازن و تعادل در حفظ حقوق و حدود= عدل شبکه ­ای و فرایندی
سلامت	مفید بودن محصولات، فرایندها و خدمات برای جسم و روان انسان ­ها مفید بودن محصولات، فرایندها و خدمات برای محیط زندگی (طبیعت، جامعه و فرهنگ جامعه) مضر نبودن، عاری بودن از انواع آلاینده­ ها در محصولات و خدمات (شیمیایی، صوتی، تصویری، . . .)
اصالت	بومی بودن محصولات (تولید داخلی)، ترجیحا استفاده از دانش فنی بومی عاری بودن از انواع تقلبات در مواد اولیه و فرایندها صداقت در تبلیغات و معرفی ویژگی‌های واقعی محصولات و خدمات
برکت	اثربخشی فراگیر (مادی و معنوی، فردی و اجتماعی) ثبات و پویایی در اثرگذاری = رشد و تعالی جامعیت در اثرگذاری (آثار فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و . . .)

مدل ارزیابی کییفیت طیب برای هر محصول یا خدمت با توجه به مؤلفه ­ها و فرایندهای مخصوص آن محصول یا خدمت و توسط تیم ­های تخصصی تدوین می­گردد. برای نمونه ناجی و همکاران (1397) ضمن معناشناسی واژه طیب ویژگی ­های غذای طیب را به شرح زیر پیشنهاد دادند؛

“غذای طيب غذايی پاك و تكويني است كه با ساختار بدن هماهنگي كامل دارد؛ در نتیجه مطابق با ذائقه و طبع بودن، لذت­ بخش بودن، اثر مفید و سازنده داشتن برای جسم و روح و نداشتن اثر مضر و تخریبی از جمله ویژگی­ های غذای طیب می­باشند”. از این تعریف به راحتی می­توان برای تعیین شاخص ­ها و سنجه­ های ارزیابی کیفیت محصولات غذایی استفاده کرد.

4-5 رتبه­ بندی محصولات و خدمات طیب

در نگاه شریعت کیفیت دارای سطوح و مراتب می­باشد و خدای متعال برای تلاش انسان­ ها در جهت ارتقای طراز و سطح کیفی زندگی خود ارزش ویژه­ای قائل شده است بنابراین رتبه­ بندی محصولات و خدمات نیز می­تواند به عنوان فعالیت مهم و اثرگذاری در نظام اعتباربخشی کیفیت مورد توجه قرار گیرد. رتبه­ بندی کیفی محصولات و خدمات نیازمند یک الگوی مناسب برای کمی­ سازی کیفیت یا پارامتری کردن آن می­باشد که بر اساس بوم کیفیت طیب انجام می­شود. بوم کیفیت طیب به همراه جدول تعریف ارکان آن متناسب با هر محصول یا خدمتی به سنجه ­های قابل ارزیابی متصل می­ شود و با وزن­ دهی مناسب که توسط جمعی از خبرگان مرتبط با کیفیت در هر موضوع انجام می­شود می­تواند برای ارزیابی کیفیت یک محصول یا خدمت مورد استفاده قرار گیرد و طراز کیفی آنرا تعیین ­نماید. در صورت اجرایی شدن نظام رتبه ­بندی محصولات و خدمات، تولید کنندگان محصولات و خدمات، طراز خود را در دامنه کیفیت تولید شده به روشنی متوجه می­شوند و می­توانند برای ارتقای آن با توجه به معیارهای معرفی شده در بوم کیفیت طیب تلاش نمایند. رتبه ­بندی محصولات و خدمات یک راهکار بسیار اثرگذاری در عصر حاضر برای جهت­دهی به بازار محصولات و خدمات و همچنین ایجاد فضای رقابت در بین تولید کنندگان محصولات و خدمات می­باشد. امروزه الگوها و نظام­های رتبه ­بندی تقریبا در تمامی حوزه­های اثرگذار زندگی در حال اجرا هستند. رتبه­ بندی شرکت­ها، باشگاهای ورزشی، دانشگاه­ ها و مراکز پژوهشی، نشریات و برندها در دوره ­های زمانی منظم و به طور پیوسته توسط مؤسسات معتبر بین ­المللی انجام می­شود.

5-5 سامانه­ های کیفیت طیب

سامانه­ های­ کیفیت طیب زیرساخت ارزیابی کیفیت بر اساس شاخص­ های طیب می­باشند و روند ارتقای کیفیت محصولات و خدمات را در مسیر دریافت نشان طیب مستند می­ نمایند. این سامانه ­ها کارکردهای زیر را دارند:

اصالت ­سنجی و اعتباربخشی کیفیت با ارائه یک شناسنامه دیجیتال و آنلاین کیفیت برای محصولات، خدمات و سایر موضوعات

ارزیابی کیفیت و رتبه ­بندی بر اساس نظرات مشتریان و متخصصان حوزه کیفیت

مرجعیت تبلیغات برای معرفی محصولات و خدمات

ره­گیری روند تولید در زنجیره ­های تولید تا مصرف

اصالت­ سنجی گواهینامه­ ها و سایر نشان­ه ای کیفیت مانند اعطای نشان طیب

این سامانه­ ها با توجه به اینکه کیفیت محصولات و خدمات را بر اساس معیارهای جامع و فرایندی طیب ارزیابی و نمایه­ سازی می­کنند به عنوان مرجع اصیل تبلیغات و برندسازی محصولات و خدمات نیز می­توانند ایفای نقش نمایند. در سامانه کیفیت طیب برای هر محصول، سازمان یا کسب و کار تحت پوشش نظام اعتبار بخشی طیب، یک شناسنامه کیفیت دیجیتال ایجاد می­شود، اطلاعات این شناسنامه دیجیتال به طور مستمر و از درگاه های مختلف به روز می­شود و داشبورد رتبه ­بندی آن به طور مستقیم در دسترس مصرف کنندگان و ذی نفعان قرار می­گیرد. در شکل 3 نمونه صفحه شناسنامه دیجیتال یک محصول تولیدی ارائه شده است.

---

---

6-5 رویداد­های جریان­ ساز

جشنواره محصولات و کسب و کارهای طیب رویدادی است که به شناسایی، تقدیر، معرفی و الگوسازی از تولید کنندگان محصولات و صاحبان کسب و کارهای برتر می­پردازد. این جشنواره به صورت دوره ­ای برگزار می­گردد و در هر دوره بر روی طیفی از محصولات یا کسب و کارها متمرکز می­شود.[11] در حاشیه این جشنواره­ ها نمایشگاه عرضه محصولات و خدمات طیب نیز برگزار می­شود. علاوه بر جشنواره محصولات و کسب و کارهای طیب که به منظور معرفی محصولات و همچنین کسب و کارهای دارای نشان طیب در سطح کوچک و متوسط برگزار می ­شود. کنگره سازمان طیب و همچنین جایزه تعالی سازمانی طیب نیز برای ارزیابی سطح تعالی سازمان ­های متقاضی نشان طیب و معرفی برترین­ سازمان­ ها بر اساس این الگو برگزار می­شود. در حاشیه این جشنواره­ ها و کنگره ملی سازمان طیب به تولید و عرضه محتواهایی پرداخته می­شود که به توسعه ذائقه طیب در سطح جامعه کمک ­کند. رویدادهای ذکر شده در گام­ های اولیه در سطح ملی برگزار می­گردد ولی در مراحل بعدی و بعد از تثبیت فرایندها و استقرار الزامات توسعه آنها در سطح بین ­المللی نیز اجرا خواهند شد. تمامی مراحل ثبت نام اولیه تا ارزیابی محصولات، کسب و کارها و سازمان­ های متقاضی نشان طیب به استثنای رویداد پایانی و نمایشگاه ها در بستر فضای مجازی و به صورت الکترونیکی برگزار می­شود.

7-5 زیست بوم طیب

طراحی و استقرار نظام اعتباربخشی طیب به مرور به ایجاد یک زیست بوم متمایز در زنجیره تولید تا مصرف محصولات و خدمات منجر خواهد شد. علاوه بر فعالان زنجیره تولید تا مصرف محصولات و خدمات طیب، مجموعه فعالان و دست اندرکاران نظام اعتباربخشی طیب نیز از عوامل اصلی تشکیل دهنده زیست بوم طیب خواهند بود. زیست بوم طیب یک میدان واقعی برای ایجاد رشد و تعالی است که از طریق راهبری دانش و تفکر طیب، ایجاد و توسعه زیرساخت ­های فناوری­ مورد نیاز برای استقرار کیفیت محصولات و خدمات و همچنین از طریق گسترش ذائقه طیب به ارتقای کیفیت زندگی کمک می­کند. بنابراین ظرفیت­ های قابل توجهی را برای توسعه ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه فراهم می­کند (مدل تصویری زیر).

---

---

6. فرایند تجاری ­سازی نشان طیب

علاوه بر وسعت جغرافیایی، نشان طیب برای اعتباربخشی به محصولات، واحدهای کسب و کاری کوچک و متوسط، سازمان­ها و شرکت­ های بزرگ، الگوهای توسعه منطقه­ ای و . . . نیز تعریف شده است؛ موضوعاتی مانند گردشگری طیب که می­تواند گردشگری زیارتی، سلامت و بوم­گردی ­ها را مبتنی بر ارزش ­های فرهنگی و اجتماعی جامعه تحت پوشش خود قرار دهد بازار طیب را به خوبی عمق می­ بخشند.

الگوی اعتباربخشی طیب با یک رویکرد بین ­المللی طراحی شده است، روند تجاری­سازی نشان طیب مبتنی بر گام­ های زیر پیش­بینی شده است:

استقرار در سطح برخی از نهادهای برخوردار از زنجیره تولید تا مصرف محصولات غذایی مانند آستان قدس رضوی و شرکت­ های پیشرو ملی از منظر کیفیت

توسعه در سطح ملی با پشتیبانی شورای عالی انقلاب فرهنگی و حمایت دستگاه های مرتبط مانند سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو، سازمان دامپزشکی، معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و برخی وزرات­خانه ­های دارای اولویت مثل وزارت علوم تحقیقات و فناوری، وزارت بهداشت و آموزش پزشکی، وزارت صمت و وزارت گردشگری

توسعه در سطح کشورهای اسلامی از طریق سازمان کشورهای عضو کنفرانس اسلامی و با پشتیبانی بانک توسعه اسلامی

توسعه در سطح سایر کشور با نهادسازی مناسب و مشارکت کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی

1-6 ساختار پیشنهادی برای جهانی ­سازی

نظام اعتباربخشی طیب نیز مانند همه نظام ­های اعتباربخش مشابه بایستی از ساختار مناسب برای جهانی شدن برخوردار باشد، با توجه به رویکرد زیست بومی نظام اعتباربخشی طیب که هدف اصلی آن الگوسازی از حیات طیبه و استانداردسازی سبک زندگی بر اساس معیارها و مبانی اسلامی است لازم است ساختارهای زیر به عنوان نهادهای متولی طراحی و توسعه الگوی اعتباربخشی طیب تاسیس شوند:

شورای عالی یا مجمع عالی طیب؛ مرجع سیاست­ گذاری و راهبری کلان زیست بوم طیب متشکل از رئوسای سازمان­ ها و نهادهای مرتبط با زیست بوم طیب مانند ریاست نهاد اعتبار بخش، نماینده شرکت­ های گواهی کننده نشان طیب، نماینده مجمع دارندگان نشان طیب، ریاست سازمان استاندارد طیب.

بنیاد حیات طیبه: نهاد سیاست گذار و نظارت کننده بر روند توسعه الگوی اعتباربخشی طیب در سطح بین ­المللی و پشتیبان مالی از آن

سازمان استاندارد طیب؛ مرجع تدوین و به­روز رسانی استانداردهای زندگی

مؤسسه ارزیابی و رتبه­ بندی طیب؛ مجری الگوهای ارزیابی و رتبه­ بندی محصولات طیب

مجمع شرکت­ های کارگزار و همکار طیب؛ شرکت ­های مجری آموزش، بازرسی کیفیت، شبکه آزمایشگاهی، بهبود فرایندها و..

مؤسسه توسعه ذائقه طیب؛ مجری نمایشگاه ها، رویدادهای فرهنگی و اجتماعی و همچنین برگزار کننده جشنواره­ محصولات و کسب و کارهای طیب

نقشه راه بین­ المللی­ سازی نشان طیب

نقشه راه بین­ المللی ­سازی نشان طیب از سال 1394 تا 1404 بر اساس یک طرح مطالعاتی به سفارش مؤسسه کیفیت رضوی و توسط دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران تدوین شد که در شکل زیر نشان داده شده است؛

شکل 5. نقشه­ راه بین ­المللی نشان طیب نتایج استقرار الگوی اعتباربخشی طیب در جامعه

2-6 ارتقای کیفیت محصولات و خدمات

استقرار الگوی اعتباربخشی طیب به ویژه در جامعه، فضای مناسبی را برای ارتقای مستمر کیفیت محصولات و خدمات ایجاد می­کند. این هدف از طریق سازمان دهی اقدامات و زیرساخت­ های زیر محقق خواهد شد:

سازمان­ها، اصناف، واحدهای تولیدی مانند مزارع، باغ­ ها، کشاورزان، فعالان حوزه خدمات فنی و مهندسی در زنجیره تولید محصولات و خدمات از شناسنامه رسمی دیجیتال برخوردار خواهند شد. این شناسنامه دیجیتال با بهره­ گیری از شبکه ارزیابان و هوش مصنوعی به صورت مستمر به روز خواهد شد.

با استفاده از زیرساخت­ های فناوری اطلاعات و همچنین داده­ های گردآوری شده از چرخه فعالان اعتباربخشی در زنجیره تولید محصولات کشاورزی تمامی عوامل شاخص مرتبط با زنجیره تولید محصولات و خدمات رتبه­ بندی خواهند شد. این رتبه ­بندی به صورت دوره­ ای به روز رسانی خواهد شد و مبنای برخورداری از امکانات و فرصت­ های حاکمیتی خواهد بود.

در بستر رویدادهای جریان ­ساز طیب (نمایشگاه ها، جشنواره ­های استانی و ملی محصولات و کسب و کارهای طیب) به صورت منطقی و فرایندی از تولید کنندگان دارای کیفیت برتر الگوسازی خواهد شد. این الگوسازی از طریق رسانه و شبکه­ های مردمی ترویج می­شود و مبنای مناسبی برای ایجاد برندهای تجاری و تولیدی و تقویت آن ها خواهد شد.

رقابت برندهای تجاری و تولیدی در بستر زیست بوم طیب بر اساس بوم کیفیت طیب و مدل­ های رتبه ­بندی طیب به طور مستمر در جهت ارتقای کیفیت محصولات و خدمات پیش خواهد رفت و بر خلاف روال معمول در فضای برندسازی هزینه­ های گزاف تبلیغاتی مبنای ایجاد برندها نخواهد بود.

بر اساس رویکرد توسعه ذائقه طیب که برنامه فرهنگی و اجتماعی برای ترویج الگوی اعتباربخشی طیب می­باشد مصرف کنندگان نهایی به تدریج با مزیت­ های این الگو، معیارهای ارزیابی طیب، نظام­ ها و سامانه­ های رتبه­ بندی آشنا شده و رفتار خود را برای خرید محصولات و خدمات بر اساس داشبوردهای کیفیت ارائه شده در بستر سامانه­ های طیب تنظیم خواهند کرد. این زیرساخت­ ها سواد مشتریان را برای خرید بر اساس کیفیت رشد خواهد داد و آنها را به سمت محصولات دارای بیشترین کیفیت بر اساس الگوی اعتباربخشی طیب سوق خواهد داد. بر اساس رفتار مشتریان در انتخاب محصولات کیفی طبیعتا تولید کنندگان خدمات و محصولات برنامه­ های خود را برای ارتقای کیفیت محصولات خود طراحی و با قدرت بیشتری پیش خواهند برد این رفتار رقابت سازنده ­ای را در بین تولید کنندگان محصولات و خدمات ایجاد می­ کند که در نهایت به سالم ­سازی و رشد محیط کسب و کار و همچنین تسری آثار و نتایج آن در توسعه سلامت و اخلاق در جامعه منجر خواهد شد.

3-6 ارتقای ارزش افزوده صادراتی محصولات

در سال­ های گذشته شاهد برگشت برخی از محصولات کشاورزی صادرشده به کشورهای مختلف به دلیل عدم رعایت استانداردهای تولیدی یا فقدان کیفیت مورد انتظار کشورهای مقصد بوده ­ایم. علاوه بر این در برخی از محصولات صادراتی مانند زعفران شاهد از حدود 4 میلیارد دلار اقتصاد این محصول راهبردی تنها 400 میلیون دلار آن به صورت رسمی در اقتصاد ملی محقق می­شود و ارزش افزوده غالب آن توسط سایر کشورها برداشت می­شود. این ارزش افزوده اقتصادی برای محصولی راهبردی مانند زعفران که عمدتا به صورت خام و به عنوان یک افزودنی به سبد خوراک مصرف کننده­ ها وارد می­شود عمدتا به دلیل فقدان یک نظام اعتباربخشی منسجم و معتبر می­باشد، این نظام معتبر اعتبارسنجی شامل زیرساخت­ های آزمایشگاهی، استانداردها، شرکت­های گواهی ­کننده کیفیت، و . . . می­باشد. در صورت استقرار الگوی اعتبار بخشی طیب و با توجه به معیارهای آن که مشتمل بر اصول استاندارد ارگانیک، حلال و سایر استانداردهای ملی می­باشد طبعا می­توان شاهد ارتقای قابل توجه ارزش افزوده محصولات صادراتی مشابه خواهیم بود؛ علاوه بر اینها ایجاد شناسنامه دیجیتال کیفیت محصولات که به صورت برخط امکان مشاهده بسیاری از مؤلفه ­های مرتبط با کیفیت از جمله اصالت­ سنجی، موقعیت مکانی تولید، ارزیابی و رتبه­ بندی را فراهم می­کند ارزش برند محصولات صادراتی جمهوری اسلامی ایران به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت و به مرور به عنوان یک مرجع نوآورانه در حوزه کیفیت و اعتباربخشی مطرح خواهد شد.

3-6 تقویت دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی

یکی دیگر از نتایح استقرار الگوی اعتباربخشی طیب تقویت دیپلماسی اقتصادی یا برند اقتصادی و تجاری کشور می­باشد. در صورتی که جمهوری اسلامی بتواند به عنوان بنیان­ گذار این سیستم با کیفیت ممتاز و برتر در دنیا معرفی شود و بتواند نمونه ­ای از محصولات راهبردی خود مثل زعفران، زیره، خرما، و . . . را بر همین اساس صادر نماید شأن و منزلت اقتصادی کشور به تدریج ارتقاء پیدا می­کند و متناسب با آن بر ارزش افزوده محصولات صادراتی کشور و دامنه خریداران محصولات تولیدی کشور افزوده خواهد شد. علاوه بر این ها صادرات خدمات فنی و مهندسی مرتبط با نظام اعتبار بخشی طیب و خدمات آموزش و صدور گواهی کارگزاران الگوی اعتبار بخشی طیب نیز به دامنه صادرات کشور افزوده می­شوند که به مرجعیت علمی، فرهنگی و اقتصادی کشور منجر خواهد شد.

4-6 کمک به استاندارد سازی سبک­ زندگی

یکی دیگر از آثار راهبردی استقرار الگوی اعتباربخشی طیب ورود به حوزه استاندارد سازی سبک زندگی یا طراحی و استقرار سبک زندگی ایرانی و اسلامی است. الگوی طیب معیارهای دین را در فضای کسب و کار و فرایندهای مرتبط با آن توسعه می­دهد و ارزش­ های واقعی التزام به احکام و دستورالعمل ­های الهی را در عمل نه صرفا در حرف و شعار به مصرف کنندگان و مشتریان می­ چشاند. از این منظر یک راهبردی بسیار کلیدی برای تبلیغ و گسترش دین در جامعه شکل خواهد گرفت.

5-6 ایجاد زیست بوم طیب

شرکت­ ها، مؤسسات یا افراد حقیقی که بر اساس تفاهم­ نامه یا قرارداد همکاری به توسعه و تقویت زیست‌بوم طیب کمک می‌کنند به عنوان شبکه همکاران طیب شناخته می­شوند. محورهای اصلی فعالیت شبکه همکاران شامل  توسعه زیرساخت ­ها، بهبود و توانمندسازی، توسعه ذائقه، جریان­سازی علمی و آموزش می­باشد که هر کدام از شرکت­ ها، مؤسسات یا افراد حقیقی متناسب با ظرفیت و تمایل خود می­توانند در یک یا تعدادی از این  محورها عضو شبکه همکاران طیب شوند، نقش هر کدام از فعالان شبکه زیست بوم طیب به شرح زیر می­باشد:شبکه همکاران علمی و فناوری به منظور توسعه زیرساخت­ های علمی و فناوری مورد نیاز برای استقرار کیفیت در زیست‌بوم طیب

شبکه همکاران بهبود فرایندها و توانمندسازی تولید کنندگان خدمات و محصولات

شبکه همکاران ذائقه طیب؛ همکاری در توسعه ذائقه طیب؛ تولید محتوا، برگزاری رویدادهای علمی، فرهنگی، اجتماعی و …

شبکه همکاران آموزش؛ همکاری در طراحی و برگزاری دوره­ های آموزشی مورد نیاز شبکه مشتریان، شبکه همکاران و کارگزاران طیب

6-6 زیست بوم طیب یک اقتصاد شبکه­ای

اقتصاد طیب به صورت شبکه ­ای و مبتنی بر زیرساخت­ های فناوری اطلاعات طراحی شده است، در زیر ساخت ارائه خدمات طیب تلاش شده است تا سهم همه اعضای شبکه همکاران و کارگزاران مؤثر در جریان درآمدی به صورت همزمان (آنلاین) محاسبه و پرداخت گردد که در جدول زیر ارائه شده است:

سرفصل ارائه خدمت	سهم توسعه بازار		سهم سامانه	سهم ارزیابی اولیه		گواهی‌نامه رتبه­بندی	سهم ارزیابی جامع (میدانی)		گواهی‌نامه/ نشان طیب	سهم موسسه
	نماینده	کارگزار	همکار/ کارگزار	چک­لیست	ارزیاب	CB/ موسسه	چک­لیست	ارزیاب	CB/ موسسه
ارزیابی و رتبه­بندی	5%	15%	10%	5%	10%	5%	5%	20%	5%	20%
بسته خدمات کیفیت و توانمندسازی	در قالب قراردادهای جداگانه با شبکه همکاران طیب اجرا خواهند شد.
	توسعه بازار		اجرای آموزش (کارگزار آموزش)			صدور گواهی‌نامه + شناسنامه دیجیتال
آموزش طیب	10%		60%			10%				20%

تذکر: هزینه آزمایشات و ایاب و ذهاب ارزیابان در ارزیابی میدانی برعهده متقاضیان دریافت خدمات موسسه است.

7-6 تقویت خدمات سلامت و گردشگری

در صورت استقرار استانداردهای طیب در شبکه مراکز تفریحی، گردشگری، مزارع و باغ­ های تولید محصولات تحت پوشش الگوی طیب، علاوه بر کمک به توسعه کیفیت محصولات و نتایج مرتبط بر آنها می­توان مزیت ­های دیگری نیز ایجاد کرد مانند تبدیل کردن مزارع و مراکز تولیدی به قطب ­ها و مزارع ارائه دهنده خدمات سلامت و گردشگری و تبدیل آنها به مراکز آموزش کاربردی تولید محصولات طیب. برای مثال تولید زعفران هر ساله در ماه های مهر تا آذر در بخش­ هایی از کشور جمهوری اسلامی ایران انجام می­شود بر اساس آمار معتبر بالغ بر 90% زعفران دنیا در ایران تولید می­شود؛ با توجه به الگوی اعتباربخشی طیب و در راستای تحقق الزامات آن می­توان فصل برداشت زعفران را به یک رویداد جذاب بین­ المللی مبتنی بر گردشگری کشاورزی تبدیل کرد در کنار این رویداد اقدامات زیر قابل برنامه ­ریزی و اجراست:

برگزاری نمایشگاه فروش محصول اصیل و دارای شناسنامه زعفران ایرانی برای گردشگران

برگزاری رویدادهای علمی و پژوهشی با موضوع فناوری ­های مرتبط با زعفران

برگزاری رویدادهای ورزشی و گردشگری در حاشیه برداشت زعفران و بر پایه سنت­ های اصیل ایرانی

تقدیر از برگزیده ­های زنجیره زعفران بر پایه سامانه­ های کیفیت طیب

معرفی قابلیت ­های محصول زعفران و ایجاد رویدادهای فناورانه برای فراوری آن به محصولات دارای ارزش افزوده بیشتر

تولید محتوای مرتبط با مزیت­ های محصول راهبردی زعفران و توسعه تبلیغات جهانی در این زمینه

همچنین به موازات توسعه گردشگری مبتنی بر برداشت زعفران می­توان خدمات سلامت محور را هم به متقاضان و مشتریان ارائه کرد و زیرساخت ­های مرتبط با این موضوع را نیز توسعه داد. برای نمونه بیمارستان رضوی به عنوان یکی از زیرساخت ­های معتبر بین ­المللی در این زمینه می­تواند به مرکزی برای توسعه خدمات سلامت تبدیل شود و اقتصاد خود را مبتنی بر ارائه خدمات سلامت طیب به طیف وسیعی از مشتریان شامل زایران و گردشگران ارائه نماید و در این زمینه تبدیل به یک الگوی جهانی شود.

پیشنهادات

به منظور برداشتن گام ­های تأثیرگذار و متوازن در راستای تکمیل فرایند طراحی و استقرار نظام اعتباربخشی طیب در سطح ملی و بین المللی پیشنهاد می­گردد اقدامات زیر به صورت متوازن پیگیری شود:

تدوین نقشه راه طراحی و استقرار الگوی اعتباربخشی طیب در شورای عالی انقلاب فرهنگی

ایجاد ستاد فناوری کیفیت زندگی یا استانداردسازی سبک زندگی در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری

اجرای برنامه تولید دانشنامه طیب به منظور تولید و به روزرسانی چتر نظری یا نظریه کیفیت زندگی یا حیات طیبه

ایجاد بنیاد حیات طیبه به منظور بین ­المللی سازی نشان طیب

ابلاغ مأموریت استانداردسازی سبک زندگی و استقرار نظام اعتباربخشی طیب به سازمان ملی استاندارد

ابلاغ سیاست اتخاذ رویکرد توسعه نشان طیب در سطح بین ­الملل به عنوان یک نوآوری جمهوری اسلامی در حوزه کیفیت و اعتباربخشی به دستگاه های مرتبط

ایجاد سرفصل ویژه حمایت از پژوهش ­های مرتبط با کیفیت زندگی و استانداردسازی زندگی در بنیاد ملی ایران به منظور پشتیبانی از پژوهش ­های اساتید، پایان­نامه­ ها و رساله ­های تحصیلات تکمیلی در حوزه و دانشگاه

 ابلاغ مأموریت تقویت تعاملات بین­المللی در موضوع طراحی و استقرار نظام اعتباربخش طیب به وزارت امور خارجه، سازمان ارتباطات اسلامی و سایر دستگاه های مرتبط با نهادها و سازمان­های بین ­المللی بویژه سازمان کنفرانس کشورهای اسلامی

حمایت ویژه از شبکه شرکت­ های همکار و کارگزار زیست بوم طیب

سازمان دهی و تجمیع جوایز و رویدادهای اعتباربخش در سطح ملی و ابلاغ آن به سازمان­ها و دستگاه های متولی مثل سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو، سازمان ملی بهره ­وری و سازمان دامپزشکی

اجرای جشنواره محصولات و کسب و کارهای طیب (بر اساس الگوی تعالی سازمانی طیب) برای معرفی برترین­ها از نظر کیفیت به عنوان یک رویداد سراسری در کشور

حمایت از برگزاری نمایشگاه های عرضه محصولات و خدمات طیب

حمایت ویژه از برنامه ملی ایجاد شناسنامه دیجیتال کیفیت برای محصولات و کسب و کارهای دارای اولویت با حمایت وزارت صمت، وزارت جهادکشاورزی، سازمان ملی استاندارد، سازمان غذا و دارو و . . .

حمایت از اجرای برنامه رتبه ­بندی اصناف و کسب و کارهای کوچک توسط وزارت صمت با همکاری اتاق اصناف کشور.

حمایت از ورود هوش مصنوعی و زیرساخت­ های ملی مرتبط با آن به حوزه اعتباربخشی طیب به منظور انجام هوشمند فرایند ارزیابی محصولات و خدمات و رتبه ­بندی همه عوامل مرتبط با آن

---

---

منابع :

1. قرآن مجید، ترجمه آیت مکارم شیرازی، انتشارات آستان قدس رضوی،
2. حقیقی کفاش مهدی، عوامل مؤثر بر ارزش ویژه نام و نشان تجاری از منظر مشتریان، پژوهش نامه بیمه پاییز 1391 – شماره 107 
3. حمیدی زاده محمدرضا, کریمی علویجه, محمدرضا, رضایی, مرتضی. بررسی روابط ابعاد شخصیت و ارزش ویژه برند و نقش تعدیل گری صفات اخلاقی. تحقیقات بازاریابی نوین 2 (3)35-50 (1391).
4. حاجی صادقی عبدالله و بخشیان ابوالقاسم ، مفهوم­ شناسي و حقيقت­ يابي حيات طيبه از منظر قرآن، دوفصلنامه علمی – پژو هشی انسان­ پژوهی دینی، سال یازدهم شماره 31، بهار و تابستان 1393، صفحات 165-185
5. رابرت دیویس، برندینگ در رسانه‌های اجتماعی (بازاریابی دیجیتال)، مترجمان:  حمیدرضا سعیدنیا، سجاد خزایی، محمد نافعی، ناشر: نسل روشن، 1396
6. رضوی زاده بی بی مرضیه، جهانی مسلم، زمانی حسین، بررسی روند شکل­ گیری برند غذایی حلال و وضعیت فعلی آن در سطح جهان، مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی، 1396
7. ری­شه ری محمد محمدی، میزان ­الحکمه همراه با ترجمه فارسی، ویرایش سوم، قم دارالحدیث 1377
8. زمانی حسین، کتاب کار راهنمای زیست بوم طیب، جلد اول، مؤسسه کیفیت رضوی، 1401
9. زمانی حسین، فیضی جواد، واسطی عبدالحمید، فاطمی امین سیدرضا ، ناجی طبسی سارا، مطالعات مقدماتی طراحی برند غذایی طیب (مورد مطالعاتی نان طیب)، مؤسسه پژوهشی علوم و صنایع غذایی، 1395
10. شريعتمداري جعفر، شرح و تفسير لغات قرآني، بر اساس تفسير نمونه، ج اول، بنياد پژوهش ­هاي آستان قدس رضوي، 1372
11. قطب محمد، روش تربیتی اسلام، روش تربیتی اسلام، مترجم سید محمد مهدی جعفری، دانشگاه شیراز، 1375
12. کاتلر فیلیپ؛ آمسترانگ گری(1991) مدیریت بازاریابی، ترجمه زارع مهدی، انتشارات آموخته
13. عباسی مقدم مصطفی، نقش اسوه­ ها در تبليغ و تربيت، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1371
14. ناجی طبسی سارا، زمانی حسین، فیضی جواد. تبیین شاخص‌های غذای طیب به‌عنوان غذای برتر نسبت به غذای ارگانیک و فراسودمند. دین و سلامت. ۱۳۹۷; ۶ (۱) :۶۲-۶۸
15. مجلسی محمد باقر، بحارالانوار، مؤسسه الوفاء، بیروت، 1403ه.ق
16. مؤسسه کیفیت رضوی www.rqi.ir دریافت شده در پاییز 1401
17. Aziz, N. A., Ramli, N., & Raof, N. A. (2016). JAKIM: Governors of Halal Affairs. In S. Manan, F. Abd Rahman & M. Sahri (Eds.), Contemporary Issues and Development in the Global Halal Industry: Selected Papers from the International Halal Conference (pp. 131-139). Singapore: Springer.
18. Bourn D, Prescott J. A comparison of the nutritional value, sensory qualities, and food safety of organically and conventionally produced foods. Critical reviews in food science and nutrition. 2002; 42: 1-34.
19. Canibano, L., Ayuso, M.G., & Sanchez, P. (2000). Accounting for Intangibles: A Literature Review. Journal of Accounting Literature, Vol. 19, No. 4, Pp. 102-130.
20. Dato’ Dr. Sirajuddin S et al. )2019(,”MALAYSIA MODEL: CHALLENGES IN HALAL CERTIFICATION”
21. https//: en.wikipedia.org،wiki،Organic_movement
22. Fischer, J. (2012). Branding halal: A photographic essay on global Muslim markets. Anthropology Today, 28(4), 18-21. doi: 10.1111/j.1467-8322.2012. 00886.x
23. Fischer, J. (2011). The Halal Frontier. In J. Fischer (Ed.), The Halal Frontier: Muslim Consumers in a Globalized Market (pp. 1-30). New York: Palgrave Macmillan US.
24. Fischer, J. (2012). Branding halal: A photographic essay on global Muslim markets. Anthropology Today, 28(4), 18-21. doi: 10.1111/j.1467-8322.2012. 00886.x
25. Chaudry, M. M. (1997). Islamic foods move slowly into marketplace. meat processing, 36(2), 34-38.
26. Hamzaoui Essoussi L, Zahaf  M. Decision making process of community organic food consumers: an exploratory study. Journal of Consumer Marketing. 2008; 25: 95-104.
27. Niggli U. Sustainability of organic food production: challenges and innovations. Proceedings of the Nutrition Society. 2015; 74: 83-8.
28. Padel S, Röcklinsberg H, Schmid O. The implementation of organic principles and values in the European Regulation for organic food. Food Policy. 2009; 34: 245-51.
29. Woese K, Lange D, Boess C, Bögl KW. A Comparison of Organically and Conventionally Grown Foods Results of a Review of the Relevant Literature. Journal of the Science of Food and Agriculture. 1997; 74: 281-93.
30. Raynolds LT. The globalization of organic agro-food networks. World development. 2004; 32: 725-43.